ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ—ਸੂਰਜ—ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਾਅਤ, ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਦਸ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਪੰਜ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਥ ਐਸੇ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਧਦੀਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਥ, ਆਪਣੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਥੀ ਸਮੇਤ, ਜਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਸ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵਯ, ਅਥਾਹ, ਤੇਜ਼-ਚਲਾਕ ਘੋੜੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ਼੍ਵੇਤ, ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਵਾ, ਯਜੁ, ਚੰਡ, ਮਨਸ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਵਾਜੀ, ਨਰ, ਅਤੇ ਹਯ। ਇਹ ਦਸੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਘੋੜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਾ—ਚੰਦ੍ਰਮਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਰੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਵੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੋਮਾ, ਪੱਖ ਵਧੀਏ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸਰ, ਰਸ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਪੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਉਜਲੀ ਪੱਖ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਨੇਰੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਦਿਨ ਹੋਰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਧਾ ਪੀ ਕੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਦੇਵਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਸਰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ, ਜੋ ਕਾਵਿਆ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀਤਾ ਗਿਆ ਹਿੱਸਾ, ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ, ਸੂਰਜ ਕਰਕੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਵਾਧੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਰਥ ਬੜਾ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਰਥ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਨੌਬਲ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਤੇਜ਼-ਚਲਾਕ ਘੋੜੇ—ਸਫੈਦ, ਭੂਰੇ, ਛਿੱਟੇ, ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ—ਇਸ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਘੋੜੇ ਲਾਲ, ਅਲਗ-ਅਲਗ, ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਿਵਯ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਠ ਜਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੇਜ਼-ਚਲਾਕ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਹੀ, ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਕਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਅਤੇ ਫਿਰ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਾਹੂ ਸੰਧੀਆਂ 'ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਰਥ, ਉਸਦੇ ਅਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ-ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੋਮਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।