ਜਿੱਥੇ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਅਠ ਸੁਖਮ ਅੰਗ—ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ—ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਡਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸੱਤ ਮੂਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਜਰ-ਅਮਰ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਭਾਗਾਂ ਦੇ ਰਥੀਆਂ ਲਈ ਯਜਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ—ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ—ਹਰੇਕ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੋਤ ਆਕਾਸ਼ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਧਾਰਣਾ ਉਪਸਥਿਤ ਸੀ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਇਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਸਤਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਪੂਰਨ ਪਾਪ-ਮੋਚਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਵਰਣ ਅਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਅਸਚਰਜ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਹਨ, ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਸਰਵੋਚ ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਵਯੰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰਵਪਰੀ, ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਕਥਾ ਵਰਨਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਛੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ 'ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਕਤ ਕਾਰਣ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਾ-ਹੋਣ—ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ: ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੁਗੰਧ ਹੈ, ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਰਸ, ਨਾ ਧੁਨੀ, ਨਾ ਸਪਰਸ਼। ਪਰ ਉਹ ਅਵਿਕਤ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਾ-ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਆਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ। ਅਵਿਕਤ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ। ਮਨ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਥੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਫੈਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਯਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲ ਰਚੀਤਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਹਮ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ ਸਮੇਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਹ ਅਪਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਆਣੇ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।