ਮਹਾਨ ਭਗਤੋ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਜਿਗਿਆਸੂਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਉਹ ਪੂਛ ਰਹੇ ਸਨ ਉਸ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਸਲਤ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਧ੍ਰੁਵ, ਜੋ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ—ਇਹ ਸਭ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਫਲ ਵੀ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ ਹੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਚੁੰਬਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਚੰਦ ਤੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ—ਉਹ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚੱਕਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਤਪਸ਼ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਠੰਡਕ ਚੰਦ ਤੋਂ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਥੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ, ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਫਿੱਕੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ, ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ—ਇਹ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ। ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੱਦਲ ਮਹਾਂ ਭੈਂਸਾਂ, ਸੂਰਾਂ ਜਾਂ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀਮੂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੱਦਲ ਮੂਕ (ਚੁੱਪ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਰਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਕਰਕੇ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬੱਦਲ ਬ੍ਰਹਮਜਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗੱਜਣ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਾਧਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬੱਦਲ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਲਾਈ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕ ਬੱਦਲ ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹੀ ਬੱਦਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ, ਜੋ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਬੱਦਲ, ਬਰਸਾਤ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।