ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਵੈਲ੍ਹ ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੁਪਹਿਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਲ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਦਿਨ ਨੂੰ ਗਲ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਪੱਖਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਮੇਸ਼, ਇੱਕ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਅਤੇ ਕਾਠਾਂ—ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਹਨ। ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਸਤੱਤੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਤ, ਇੱਕ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦ੍ਯੁਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਸੌ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਸੌ ਦੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸੰਵਤਸਰ, ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਤਸਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਵਤਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਾਂ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਸੌ ਤੇ ਤੀਹ ਸੂਰਜ ਉਗਣੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਸਠ ਸਾਲ ਵੀ ਹਨ। ਇਕੱਤਰ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਜਾਣੋ। ਇਹ ਚਾਰ ਮਾਪਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਾਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ, ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀ ਚੋਟੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਪਤਝੜ ਤੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧਲਾ ਰਸਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚੰਦਰਮਾ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਮੂੰਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕਹੁ, ਰਾਕਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਹਨ। ਨਭੋ, ਨਭਸਿਆ, ਅਵਿਸ਼ਾ, ਊਰਜਾ, ਸਹਾ ਅਤੇ ਸਹਸਿਆ—ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਆਰਤਵ ਜਾਣੋ, ਪੰਜ ਸਾਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਮ ਲਈ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜਾਣੋ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋਤ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਲੋਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਖੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਜਲ ਤੋਂ ਉਭਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ: ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ, ਪਰਜਨਯ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਲੋਕਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।