ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਚੱਕਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫਾਸਲਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਸਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਚੱਕਰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਰਾਂ ਮੁਹੂਤ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਲੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਕਦੇ ਹੌਲੀ, ਕਦੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ, ਆਪਣਾ ਪਥ ਤੈਅ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਸਮਤਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਅਣਗੋਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਗਸਤਿਆ ਤਾਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਪਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਥ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਪਿੱਛੇ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਰੌਸ਼ਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਤਾਰੇ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ—all ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦੇਹਾ ਨਾਮਕ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਤਪਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਓਮਕਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਸਸ਼ਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਉਜਲੇ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੂਰਜ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਾਲਖਿਲਯਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਨ ਲੰਬਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੰਗਵ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਪਹਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੋਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਾਂਝ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸਵਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਦਿਵਸ ਦੇ ਦਿਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ 'ਖਾਂਦਾ' ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਨੂੰ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਪੱਖਿਆਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਮੇਸ਼, ਵਿਦਯੁਤ ਅਤੇ ਕਾਠਾ ਪੰਦਰਾਂ-ਪੰਦਰਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਰਾ ਸੰਖਿਆ ਸੈਂਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ, ਇੱਕ ਅਤੇ ਦੋ ਵਧਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਯੁਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਸੌ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਾਰ ਸੌ ਦੋ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ, ਸਮੇਂ-ਰਾਤ-ਦਿਨ-ਗਤੀ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹੱਦਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਬੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।