ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਮਨਸਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਫਿਰ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਵੀ, ਮਨਸਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ 'ਸੁਖਾ' ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਸੋਮ ਦੇ ਲਈ ਵੀ 'ਵਿਭਾਵਰੀ' ਨਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਚਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਸਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਣਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਣਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਕੌਣ ਚਮਕਦਾ ਹੈ? ਸੋਮਪੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ, ਸਦਾ ਚਲਦਾ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਇਹ ਵਾਪਸ-ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੜਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ 'ਗਾਵਾਂ' ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਇਹ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਤ ਹੋਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਢੱਕਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ, ਤਾਰੇ, ਚੰਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿੱਖ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਛਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਂ ਹਨੇਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਲਾਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਮੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਲਾਲੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵੇਂ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਮਿਲਕੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਨੇਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਜਾਣੋ। ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਯਾਨ ਦੌਰਾਨ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਦੱਖਣੀ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣੋ। ਇੱਥੇ, ਇਕ ਲੱਖ ਪੈਂਤਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਗਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਾਰੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।