ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਕਰਕੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਰੋਹਿਣੀ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਰੁੰਦਤੀ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਇਕ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਵਿਚ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ। ਨੈਮਿਸ਼ਾ ਇਥੇ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੈਮਿਸ਼ੀਆਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੂਰੂਰਵਾਸ਼, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਲਚੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡਾ ਯਜੰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਮਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਯਜੰਜ ਮੰਡਪ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਅਤਿ ਉਜਲੇ ਤੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਯਜੰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਨੈਮਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਸੋਨੇ ਦਾ ਯਜੰਜ ਮੰਡਪ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਇਲਾਵਿਆਂ 'ਤੇ ਸੀ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। ਪਿੱਛੋਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਬਣਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜੰਜ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ—ਵੈਖਾਨਸ, ਵਾਲਖਿਲ, ਅਤੇ ਮਰੀਚੀਆਂ—ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਜਨਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਭਾਅਸ਼ੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਵਚਨ ਉਚਾਰੇ। ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ। ਨਾ ਉਥੇ ਤਪ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਗਰੀਬੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਯਜੰਜ ਸਭਾ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੀ। ਉਮਰਦਾਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਯੋਤਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜੰਜ ਕਰਵਾਏ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਯਜੰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਪਰਿਆ। ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅੱਠ ਸੁਖਸ਼ਮ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ। ਉਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਸੱਤ ਤਣਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਜਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਰਥੀਆਂ ਲਈ ਯਜੰਜ ਸਭਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ, ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਦੁਹਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੌਲੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਤਿਆ ਭੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸੀ।