ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹ्मাণ্ড ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੁਰੂਪ ਹੈ — ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਬੜੀ ਹੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਭਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਲਪਾਹਟ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਜੈਸਮੀਨ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਉਤਥਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਕਦੇ ਓਹ ਲੰਬੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਨਾਗਾਂ, ਸੰਕੁਚਿਤ ਅੰਗਾਂ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੋਰ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ — ਸ਼ੇਸ਼, ਅਨੰਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਣ ਬੜੀ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਸਾਤਲ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਨੀਚਲੇ ਭੂਮੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁਕਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਇੱਕ ਅਜੋਖਾ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਧਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ — ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ — ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਡਲਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਰਧ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਗਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਮਹੀ' ਸ਼ਬਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਮਝੋ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਸ ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵੀ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਪ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਣੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਅਰਧ ਚੌੜਾਈ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ। ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਗਿਣ ਕੇ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਤਰਨ ਉਸ ਦੇ ਮੰਡਲ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰ, ਲੋਕ umbrella-ਵਰਗੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਹ्मাণ্ড ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਘੋਲ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਭੂਰਲੋਕ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਅਤੇ ਤੀਜਾ — ਸਵਰਗ — ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ umbrella-ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਤੱਤ ਇੱਕ-ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅੰਡੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘਣਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਹ ਸੰਕੁਚਿਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਮਰਥਿਤ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਆਦਿ-ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਦਿ-ਤੱਤ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਮਨਸਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਰੱਖਵਾਲੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।