ਜਗਤ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਬਰਤਨ ਵੱਡੇ ਬਰਤਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੰਡ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਉਤਪੱਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਵੰਡ, ਜੋ ਮਹੱਤਤੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਕਾਰਣ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਬਦਲਾਅ, ਸਿਰਫ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਅਸਥਾ ਬਾਰੇ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਦੀ ਵਿਅਸਥਾ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ—ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਚਲਚਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਆਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਣੋ ਕਿ ਪਾਣੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਾਪਤ, ਆਨੰਦਮਈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਆਵਾਸਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਣੰਤ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫਿਕਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼—ਇਹ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਸਾਤਲ ਲਗਭਗ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਤਲ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੁਤਲ ਹੈ। ਫਿਰ ਤਲਾਤਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਸਾਤਲ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖੇਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭੂਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਪੀਤਭੂਮ, ਪੀਲੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕੰਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਹਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਕੁਕਰਨਾ ਦਾ ਨਗਰ ਅਤੇ ਕਬੰਧਾ ਦਾ ਮਹਲ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭੀਮ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਦੰਤ ਦੇ ਆਵਾਸ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਧਨੰਜਯਾ, ਜੋ ਮਹਾਨਾਤਮਾ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਦਾ ਨਗਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਗਰ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਖੇਤਰ ਸੁਤਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਮਹਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਯਗਰੀਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਭ ਦਾ ਮਹਲ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਸੁਰ ਨੀਲ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾਗ ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਦਾ ਨਗਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਨਾਤਮਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਨਗਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਦਾ ਨਗਰ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਸੁਰ ਪੁਰੰਜਨ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਵਿਅਸਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।