ਇਹ ਅਖੰਡ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੰਤ। ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬੇਕਰਾਨ ਤੇ ਅਪਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਤੱਕ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹੀ ਵੱਡਾ ਨਿਵਾਸਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਮਹਾਂਦੇਵ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵ—ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ (ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਲੋਕ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਇਜ ਜਨ (ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ), ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਰਿਮਾਣ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਮਾਨਿੰਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਜੀਵ ਵੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਦੁਇਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਅਨੰਤ ਦਾ ਮਨੋਮਯ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੰਤ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਦਮਨਾਭ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਹਵਾ ਵਿਚ, ਅੱਗ ਵਿਚ—ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਉਹੀ ਮਹਾਂ ਤੇਜਸਵੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ ਉਸ ਅਵਿਨਾਸੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਅਭਿੰਨ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪਰੇ, ਉਹ ਜੋਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਪਾਤਰ ਵੱਡੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੋਤੇ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਮਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਤ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਰਣ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਇਜ ਜਨ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਭਾਗ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਉਂਤ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤਾਰੇ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤ, ਜਿਹੜੀ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਤੱਕ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੋਤ—ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਅਨੇਕ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਕਈ ਜੀਵ ਛੋਟੇ ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲਿਆਂ, ਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਨਿਮਰ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਾਪਤ, ਸੁਖਦਾਇਕ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।