ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਖੁ, ਵੇਣੂਕਾ, ਗਭਾਸਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਸਪਤਮੀ ਨਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਇੰਦਰ ਵਰਖਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਡ, ਜੋ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਡ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤੂਆਂ, ਮਣਕਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਕ-ਦਵੀਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਕੁਦਰਤੀ ਸਮੇਂ ਦੇ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਤੱਕ ਸ਼ਾਕ-ਦਵੀਪ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਕ-ਦਵੀਪ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਖੰਡ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੂਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਖੰਡ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਾਨੂ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਚੜ੍ਹੀ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਗੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਦਵੀਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮਾਨਸਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਤਕੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਮਾਨਸੀ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਲੋਭ, ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਨਾ ਖੇਤੀ, ਨਾ ਪਸ਼ੂਪਾਲਣ, ਨਾ ਵਪਾਰ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਸਵੈ-ਉਗੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧਾਪਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਅਗਲਾ ਖੇਤਰ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਖਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰਖਾ ਇੱਥੇ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਮੰਦ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਕਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।