ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਥੋਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੇਵਤੀ ਨक्षਤਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਘੁੰਘਰਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਬਿਕੇਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਿਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀਆਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੇਸਰੀ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਇੂ ਦਾ ਉਤਪੱਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਦੂਜੀ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਖਾ ਕੁਸੁਮੋਤਤਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਡ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬੜੀ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੱਤ ਰੂਪ ਵੀ ਇੱਥੇ ਲੱਭਦੇ ਹਨ—ਇਕਸ਼ੁ, ਵੇਨੁਕਾ, ਗਭਸਤੀ, ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਸਪਤਮੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਡ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਗੋਲ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀ-ਮੁੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਕਾ-ਦਵੀਪ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਜਾਤਿ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਉਲਟਾਅ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਕੁਦਰਤੀ ਸਮੇਂ ਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਕਾ-ਦਵੀਪ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਖੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਡ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਾਨੁ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਤੇ ਗੋਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਦਵੀਪ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਮਾਨਸਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਧਾਤਕੀ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਨਸੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਨਾ ਕਿਸਾਨੀ, ਨਾ ਪਸ਼ੂਪਾਲਣ, ਨਾ ਵਪਾਰ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਸਵੈ-ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਬੂਟੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਝਰਨੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਧਾਪਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।