ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਛਮ ਵੱਲ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ: ਨਲਿਨੀ, ਹਲਾਦਿਨੀ ਅਤੇ ਪਾਵਨੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੱਤਵੀਂ ਨਦੀ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਹਿਮਾਹਵ ਨਾਮਕ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਾਲ ਇਥੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲੀੰਦਰ, ਕੁੰਤਲ, ਚੀਨ, ਬਰਬਰ, ਯਵਨ ਅਤੇ ਆਧਰਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਘਵੰਤ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਦਰਾ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਲਾਮਯਕ, ਬਾਹਲਵ, ਪਾਰਟ ਅਤੇ ਖਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦਰਦ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਗਾਂਧਾਰ, ਰੌਰਸ ਅਤੇ ਕੁਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭੀਜ ਗਈ। ਸੈਂਧਵ, ਰੰਧਰਕਰਕ, ਚਮਠ, ਅਭੀਰ ਅਤੇ ਰੋਹਕ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਾਤ, ਪੁਲਿੰਦ, ਕੁਰੁ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਇਸ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਹਮਾ, ਉੱਤਰ, ਵੰਗ ਅਤੇ ਤਾਮਰਲਿਪਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨਦੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਰੋਕੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੂਣੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਪੈਂਦੇ ਖੇਤਰ, ਨਿਸ਼ਾਧ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਨੂੰ ਭੀਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੇਕਰ, ਔਸ਼ਠਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਰਾਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਹਿਰੀਏ ਹੋਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਫਿਰ ਲੁਕ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ, ਪਾਵਯਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰਧੁਮਨ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੀਤਾ ਨਦੀ ਜਾਨਕੀ, ਕੁਥਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਰਨਾ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਨਲਿਨੀ ਨਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਬਣਾਏ। ਰੇਤਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲੇ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਵਕਵੌਕਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਰਭਿ ਬਨ ਹੈ, ਜੋ ਯੱਗ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ (ਸੁਰਭਿ ਆਦਿ) ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਜੋਤਿਸ਼ਮਤੀ ਨਦੀ ਵੀ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਧ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪਾਦ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਝੀਲ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਪਯੋਦਾ ਝੀਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਸਾ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਰੂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਝੀਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ, ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਚਸ਼ਮੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਉੱਚ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲੂਣੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉਠਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਛੋਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਲੂਣੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵੀ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ, ਸੰਪੰਨਤਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤਰੋਤਾਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।