ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਭੂਮੀ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੇਵਲ ਇਥੇ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਟਾਪੂ ਜਾਂ ਭਾਗ 'ਤੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਗ-ਦਵੀਪ, ਸੌਮ੍ਯ, ਗਾਂਧਰਵ, ਤੇ ਵਾਰੁਣ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਟਾਪੂ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ, ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਕਿਰਾਤ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੱਛਮੀ ਹੱਦ 'ਤੇ ਯਵਨ ਲੋਕ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ—ਪੂਜਾ, ਯੁੱਧ, ਤੇ ਵਪਾਰ—ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਰਗ ਧਰਮ, ਧਨ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਰਾਟ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਥੇ ਮਹਿੰਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਵੀ ਹਨ। ਸੰਦਰਾ, ਵੈਹਾਰਾ, ਤੇ ਦੁਰਦੁਰਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਵਾਤੰਧਾਮਾ, ਨਾਗਗਿਰੀ, ਤੇ ਪਾਂਡੁਰਾ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਪਗਿਰੀ, ਉੱਜਯੰਤਾ, ਤੇ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਅਣਜਾਣੇ ਹਨ, ਛੋਟੇ ਹਨ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ 'ਚੋਂ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ—ਗੰਗਾ, ਸਿੰਧੂ, ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ। ਇਰਾਵਤੀ, ਵਿਤਸਤਾ, ਵਪਾਸਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਤੇ ਕੁਹੁ ਵੀ ਹਨ। ਕੌਸ਼ਕੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ, ਨਿਸ਼ਠੀਵੀ, ਤੇ ਗੇਡਕੀ ਵੀ ਹਨ। ਵੇਦ, ਸ੍ਰੁਤੀ, ਵੇਦਵਤੀ, ਵ੍ਰਿਤਰਘਨੀ, ਸਿੰਧੂ, ਤੇ ਰੇਵਾ ਵੀ ਹਨ। ਪਾਸਾ, ਚਰਮਣਵਤੀ, ਨੂਪਾ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ, ਤੇ ਵੈਤਰਵਤੀ ਵੀ ਹਨ। ਸੋਣਾ, ਮਹਾਨਦਾ, ਨਰਮਦਾ, ਸੁਰਸਾ, ਤੇ ਕਰਿਆ ਵੀ ਹਨ। ਤਮਸਾ, ਪਿੱਪਲਾ, ਸ੍ਯੇਨਾ, ਕਰਮੋਦਾ, ਤੇ ਪਿਸਾਚਿਕਾ ਵੀ ਹਨ। ਸਨੇਰੂ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਤੀ, ਮੰਕੁਟੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵ, ਤੇ ਕਰਤੂ ਵੀ ਹਨ। ਤਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਨੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਸ੍ਰਿਪਾ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਧਾ ਨਦੀ ਵੀ ਹਨ। ਤੋਯਾ, ਮਹਾਗੌਰੀ, ਦੁਰਗਾ, ਤੇ ਵੰਨਸ਼ੀਲਾ ਵੀ ਹਨ। ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਨਾ, ਤੇ ਬੰਜੁਲਾ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਲਯ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਠੰਢਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਲੰਗੂਲੀਨੀ, ਵੰਸ਼ਧਾਰਾ, ਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਪਲਾਸ਼ਿਨੀ ਵੀ ਸ਼ੁਕਤਿਮਤੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ-ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰੀ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਕੁਰੂ, ਪਾਂਚਾਲ, ਸ਼ਾਲਵ, ਮਦਰੇ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਤਸਯ, ਕੁਸ਼ਲ, ਸੌਸ਼ਲ, ਕੁੰਤਲ, ਤੇ ਕਾਸ਼ੀ-ਕੋਸ਼ਲ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਚ ਵੀ, ਇਹ ਭਾਗ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਸਵਰਗਤੁਲ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਮਕ ਰੁੱਖ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਨ।