ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ—ਰਿਗ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ—ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰੇ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ, ਵਰਖਾ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਆਦਿਤਯ, ਸਵਿਤ੍ਰ, ਭਾਨੂ—ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਤਸਰ ਵੀ, ਉਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਭਲਾਈ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਤਿਥੀਆਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸ ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਫਲਦਾਇਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਅਨੁਵਤਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਪਰਦਾਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਉਸੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਨੀਲਾ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੇ ਸਹੀ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸਾਧਨ, ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੇਕ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਖੋਪੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਛੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਧੁ-ਰੁਤ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਨਦੀ ਦੇ ਧਾਰ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ, ਬੇਅੰਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਨੂ ਵੀ, ਸਭ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਮਾਪ, ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਈ। ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਆਰੀ, ਕਰਦਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਸ ਵਿਰਲੇ ਭਾਈ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਦਿਉਤਿਮਾਨ, ਹਵਯ, ਸਵਨਾ ਤੇ ਸਾਭਰਾ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ।