ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਪਲਾਂ ਦੀ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ, ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ‘ਸਾਲ’ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜ ਭਾਗੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝੋ: ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਸਾਲ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਤਸਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਭਾਗ ਵਤਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਦੀ ਅੱਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਤੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਚੰਨਣ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਬਣੀ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਰੁਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ, ਠੰਢ ਅਤੇ ਗਰਮੀ, ਮੀਂਹ, ਆਯੁ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮਨੋਮਯ ਸਵਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿਤਯ, ਸਵਿਤਾ, ਭਾਨੁ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਤ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਤਸਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਤਿਥੀਆਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀਆਂ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਅਤੇ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਦਾ ਵੀ ਉਹੀ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਅਨੁਵਤਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਦਾਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅੱਗ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—all ਇਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਦਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਨੀਲਾ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਹੀ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸਾਧਨ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਖੋਪੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯੁਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਛੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਧੁ ਆਦਿ ਦਾ ਰੁਤੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਮਾਂ ਨਦੀ ਦੇ ਵਗਦੇ ਧਾਰ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।