ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਤੈਂਤੀ (੩੩) ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਸ਼ਾ, ਕਰਤੁ, ਪ੍ਰਯਾਤੀ, ਵਿਸ਼੍ਰੁਤ ਅਤੇ ਦ੍ਯੁਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਅਸਮ, ਉਗ੍ਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਨਯ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਰਵਾ, ਤੁਰੀਆ, ਇਦ੍ਰਯੁਕ, ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਵਜਿਤ, ਜਰਾ, ਵਿਭੂ, ਵਿਭਾਵ, ਰਿਚੀਕ ਅਤੇ ਦੁਰਦਿਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੋਮ-ਪਾਨੀ (ਸੋਮ ਰਸ ਪੀਣ ਵਾਲੇ) ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਰਣ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਿਹੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਜੰਮੇ ਤੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗਿਣਤੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭਟਕਾਵ ਨਾ ਆਵੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਿਛਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਰਪ-ਮੁਨੀ ਵੀ ਹੋਏ; ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ। ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਯੁਗ ਦੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ—ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਹਵ੍ਯ, ਸਵਨਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਾਂਗ ਚੁਸਤ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਯੁਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਮਨੁੱਖ, ਸੁਪਰਣ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਉੱਤਰਾਯਣ, ਸਾਲ ਤੇ ਯੁਗ। ਕਿਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਕਿਹੜਾ ਆਰੰਭ, ਕੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੇ ਕੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪ? ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਸਵਰੂਪਤਾ ਤੇ ਅਸਲ ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਸੂਰਜ ਹੀ ਆਦਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ, ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜ ਭਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਤ੍ਸਰ ਦੂਜਾ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਵਤ੍ਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਅੱਗ (ਕ੍ਰਤੁ) ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਚਾਲ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਰੂਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਤੇ ਸੂਰਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ, ਵਰਖਾ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੋਮਯ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਸਵਿਤਾ, ਭਾਨੁ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਦਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਭਲਾਈ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਤਿਥੀਆਂ, ਉਤਸਵ-ਸੰਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੇ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੋਮ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।