ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਇਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਵਾਯੂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਹ ਜਨਮੇ। ਉਹ ਮਾਰੁਤ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਯਕਸ਼, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਏਰਾਵਤ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ ਵੀ ਇਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਇਥੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਇਛਾ ਰੂਪ ਕਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਹਦਬਲਾਂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਣਿਰਤਨ ਨਾਮਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਜੜਾਉ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੂਰ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਉਠੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਇਕ ਨਾਰੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਨਰਸਿੰਘ ਆਦਿ ਪਾਪ ਨਾਸਕਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਇਥੇ ਸ਼ੁਕ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਯੰਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਤੁਰਵਸੁ, ਦਾ ਜਨਮ ਇਥੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਿਬ੍ਰਰਸ਼ਾ ਦੀ ਅਤਿਥਿ-ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਰਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਸ਼ੌਰਿਆ ਦੀ ਖੁਬੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੁਕ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਾਪ-ਜੋਖ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਨੇਕ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਉਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਲੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹੀ ਗਈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਸੌਦਾਸਾ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਪਿਤਰ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ ਵੀ ਇਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਬੜੀ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।