ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਮੰਨਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਰਿਤੂਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੁਭ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਯਜਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਸਨ ਜੋ ਸੋਮ ਪੀਦੇ ਸਨ। ਰਿਤੂਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਚੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਪੁਦਾਤਦ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਨਭਸ ਅਤੇ ਨਭਸ੍ਯ, ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ। ਸਹਾ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਯ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਪੁਦਾਤਦ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਛੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਰਿਤੂਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਥਾਵਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੋ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝੋ। ਸਾਲ ਵੀ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਅਤੇ ਮੂਲਤੱਤਵ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪਲ, ਕਲਾ, ਕਸ਼ਠਾ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ—ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਰਿਤੂਆਂ, ਦੋ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ, ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ—ਇਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਹਨ। ਰਿਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪਲਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਜਾਣੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਛੇ ਰਿਤੂਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਤੂਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਿਤੂਆਂ ਇਕਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ—ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਤੂ ਤੋਂ ਰਿਤੂਆਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਤੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਿਤੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਰਿਤੂਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਰਿਤੂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਰਿਤੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਜਨਮ ਲਏ। ਹਰ ਇਕ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਹ ਅਧਿਪਤੀ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਧਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਖਤੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਸਨ। ਅਗ્નਿਸ਼ਵਾਤ ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੇਨਾ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ। ਮੇਰੂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਾਰਣੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਰਚੀ। ਅਗ્નਿਸ਼ਵਾਤ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਨਾ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਨੇ ਮੈਨਾਕਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨਾਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੌਚਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰੰਚਾ ਟਾਪੂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਧਾਤੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਯਤੀ ਹੈ, ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਿਯਤੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵੈਲਾ ਨੇ ਇਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਵਰਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿ ਦੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖਾ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਰਿਤੂਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।