ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੱਗਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਨ ਸਮੇਂ ਆਹੁਤੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਯਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਤਵੇਦਸ (ਅੱਗ) ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਜਸਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਰਤਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਜੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਏ ਅੱਗਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਜੇ ਜਨਮ ਨਾ ਲਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਰਿਤੂ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ—ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਸਨ, ਪਰ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਜਿਹੜੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਸੋਮ ਪੀਦੇ ਸਨ। ਰਿਤੂ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਭਸ ਅਤੇ ਨਭਸਿਆ, ਜੋ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਅਪੁਦਾਤਦ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸਹ ਅਤੇ ਸਹਸਿਆ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਪੁਦਾਤਦ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਛੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਰਿਤੂਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਤ ਹਨ। ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਝਣਯੋਗ ਹਨ। ਸਾਲ ਵੀ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਅਤੇ ਤੱਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪਲ, ਕਲਾ, ਕਸ਼ਠਾ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ—ਇਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਰਿਤੂਆਂ, ਦੋ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ—ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਿਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਛੇ ਰਿਤੂਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਤੂਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਿਤੂਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਤੂ ਤੋਂ ਰਿਤੂਆਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਤੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਰਿਤੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਿਤੂ-ਅਨੁਸਾਰਤਾ, ਰਿਤੂ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਤੂਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਵਧਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਸਨ।