ਕਾਵੇਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ, ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ—ਇਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ ਅਤੇ ਸਰਯੂ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਿਸ਼ਣੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਨਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਧਿਸ਼ਣੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਹੋਮ ਸਮੇਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੁ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅੱਗ ਪਰਿਸ਼ਤ ਅਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੋ ਅਸੁੱਧ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਹ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਮਿਤ੍ਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਚਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨਹੀਂ, ਨੇੜੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਲਾਸੁਖੀਯਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੰਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨੇੜਲੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭੂ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ, ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਧਿਸ਼ਣਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਹੋਤ੍ਰੀ ਨਾਮਕ ਅੱਗ, ਜੋ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ੰਸਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਰੀ ਜਾਂ ਵਾਭਾਰੀ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਠੀਯਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ, ਸੁਧਿਉ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਮਾਰਜਾਲੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਸੁਨਾਮਾ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਅਵਭ੍ਰਥ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਿਆਨਕ ਸੰਵਰਤਕ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਮਨਯੁਮਤ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਸੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਯੁਰ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਯੁਸ ਨਾਂਅ ਨਾਲ, ਜੋ ਭਾਗਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਹਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਿਧੀ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਿਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਕਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਸੁਰਭਿ, ਵਸੁਰੰਨਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟ, ਜੋ ਰੁਕਮਰਾਟ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਗਾਂ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਾਨਵੰਤਰਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੱਗਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਸਨ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਮਾਨਵੰਤਰਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚਲੀ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਯਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸਭ ਮਾਨਵੰਤਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਜਸਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਾਨਵੰਤਰਨ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਰਤੱਬ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਜੇ ਜਨਮੇ ਨਹੀਂ, ਅੱਗਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਹ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।