ରଵେର୍ଗତିଵିଶେଷେଣ ସର୍ଵେଷ୍ଵେତେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚଳନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ସବୁ ସଦା ନିୟମିତ ହୁଏ।
ତଦହର୍ମାନୁଷଂ ଜ୍ଞେଯଂ ନାକ୍ଷତ୍ରଂ ତୁ ଦଶାଧିକମ୍
ସେଇ ଦିନକୁ ମାନବ ଦିନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼।
ଏତଦ୍ଦିଵ୍ଯମହୋରାତ୍ରମିତି ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଏହିଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି।
ତଦା ବଦ୍ଧମିଦଂ ଜ୍ଞାନଂ ସଂଜ୍ଞଯା ହ୍ଯୁପଲକ୍ଷିତମ୍
ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଏଭଳି ନାମ ଦେଇ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଛି।
ଯଦହୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯା କୋଟୀ ତୁ ସା ସ୍ମୃତା
ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ କୋଟି ଦିନ ଥାଏ।
ନଵତିଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ତଥୈଵାନ୍ଯାନି ଯାନି ତୁ
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ନବେ ହଜାର ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ସଂଖ୍ଯାସଂଭଜନଂ ଜ୍ଞାନମପୃଚ୍ଛନ୍ସୁତରାଂ ତଦା
ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ପଚାରିଲେ।
ମାନେନ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସଂକ୍ଷେପାର୍ଥପାଦାକ୍ଷରମ୍
ଆମେ ମାପ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅର୍ଥଟିକୁ ଶବ୍ଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ଦିଵ୍ଯଚକ୍ଷୁଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ ଦେବଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତାସାଂ ସଂଖ୍ଯାଥ ଵର୍ଷାଗ୍ରଂ ବ୍ରାହ୍ମେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଃକ୍ଷଯେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଶେଷରେ ସେଇ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଏବେ ମୁଁ କହିବି।
ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ତଥା କୋଟ୍ଯଃ ସଂଖ୍ଯାତାଃ ସଂଖ୍ଯଯା ଦ୍ଵିଜୈଃ
ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗଣନା କରି ଏଠାରେ ବତିସି କୋଟି ଗଣିଛନ୍ତି।
ଅଶୀତିଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଏଷ କାଲଃ ପ୍ଲଵସ୍ଯ ତୁ
ଏଠାରେ ଅସୀ ହଜାର ଅଛି; ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଳୟର ସମୟ।
ମହାଭୂତଷୁ ଲୀଯନ୍ତ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧାଃ
ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ମହାଭୂତରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି।
ସଲିଲେନାପ୍ଲୁତେ ଲୋକେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଗଲେ, ସ୍ଥାବର ଓ ଚଳନଶୀଳ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ନିରାଲୋକେ ପ୍ରଦଗ୍ଧେ ତୁ ନୈଶେନ ତମସା ଵୃତେ
ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ନଶ୍ୱର ହୋଇ, ରାତିର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା।
ତାଵଦେକାର୍ମଵେ ଜ୍ଞେଯଂ ଯାଵଦାସୀଦହଃ ପ୍ରଭୋଃ
ଏହି ସମୟକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏକ ଦିନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଅହୋରାତ୍ରସ୍ତଥୈଵାସ୍ଯ କ୍ରମେଣ ପରିଵର୍ତତେ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତି ପରସ୍ପର ବଦଳାଏ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯାନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଗତିମନ୍ତିଧ୍ରୁଵାଣି ଚ
ତିନୋଟି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଯେଉଁମାନେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଉ।
ଅତୀତା ଵର୍ତମାନାଶ୍ଚ ତଥୈଵାନାଗତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଆଗାମୀ ପିଢିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ପରାର୍ଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଚାପି ପରମାଯୁଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତତମ୍
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ପରାର୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ମଧ୍ୟ।
ସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଥିବା ସମୟ, ଶେଷ ଓ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଏହିପରି।
ତଥୈଵ ପ୍ରତିସର୍ଗେଣ ବ୍ରହ୍ମା ସମୁପଶାମ୍ଯତି
ଏଭଳି ପ୍ରତି ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମହତ୍ପ୍ରଲୀଯତେ ଵ୍ଯକ୍ତେ ଗୁଣସାମ୍ଯଂ ତତୋ ଭଵେତ୍
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହୁଏ, ତାପରେ ଗୁଣମାନଙ୍କ ସମତା ଆସେ।
ସମାସେନ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭୂଯଃ କିଂ ଵର୍ମଯାମି ଵଃ
ଏହି ସବୁକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହିଲି; ଆଉ କଣ କହିବି?
କୀର୍ତ୍ତଯେଦ୍ଵର୍ଣଯେଦ୍ଵାପି ମହତୀଂ ସିଦ୍ଧିମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ପଢେ କିମ୍ବା କହେ, ସେ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।
ଧର୍ମା ଵୈଶେଷିକାଶ୍ଚୈଵ ଆଚୀର୍ଣାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶିଭିଃ
ଯେଉଁମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶେଷ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଦଶୈତେ ମନଵଃ କୀର୍ତିତାଃ କୀର୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ
ଏହି ଚୌଦ ମନୁଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତିବଢ଼ାଇ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଦେଵାଶ୍ଚ ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ମନଵଃ ପିତରସ୍ତଥା
ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁ ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈର୍ଧାର୍ମିକୈଃ ସହିତୈଃ ସରୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକଙ୍କ ସହିତ।
ଵିନିଵୃତ୍ତାଧିକାରାସ୍ତେ ଯାଵନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯଃ
ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଶେଷ ହୁଏ।