ଏଵମେଶାଯିତ୍ଵା ତୁ ହ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ କିଛି ଆତ୍ମନିଅନ୍ତରେ ନେଇ, ପ୍ରଜାପତି ନିଜେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ତତଃ ସ ଵସତେ ରାତ୍ରିଂ ତମସ୍ଯେକାର୍ଣଵେ ଜଲେ
ତାପରେ ସେ ଏକ ମହାସାଗରର କଳା ଜଳରେ ରାତି ସମୟରେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ମନଃ ସିସୃକ୍ଷଯା ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଗାଯ ନିଦଧେ ପୁନଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଇଚ୍ଛାରେ ମନ ଲଗାଇ, ସେ ପୁଣିଥରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତାହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ।
ବ୍ରାହ୍ମେ ନୈମିତ୍ତିକେ ତସ୍ମିନ୍କଲ୍ପିତେ ଵୈ ପ୍ରସଂଯମେ
ସେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିମିତ୍ତ ଲୟ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ନିୟମିତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ ।
ତତୋ ଧଗ୍ଧେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵାଦିତ୍ଯରଶିମଭିଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ବେଳେ,
ଗନ୍ଧର୍ଵାଦୀନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ପିଶାଯାନ୍ତାନି ସର୍ଵଶଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଆଦିଠାରୁ ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ,
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନୀନି ନରକେ ଯାନି ଯାନି ଗତାନ୍ଯପି
ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପଶୁ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଗଲେ,
ଜଲେ ତାନ୍ଯୁପପଦ୍ଯନ୍ତେ ଯାଵତ୍ସଂପ୍ଲଵତେ ଜଗତ୍
ସେମାନେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ ବିପ୍ଲବିତ ହୁଏ ।
ଜାଯନ୍ତେ ହି ପୁନସ୍ତାନି ସର୍ଵଭୂତାନି କୃତସ୍ନଶଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ପୁଣିଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତେଷାମପି ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ନିଧନୋତ୍ପତ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ।
ତଥା ଜନ୍ମନିରୋଧଶ୍ଚ ଭୂତାନାମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହିଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ରୋକାଯିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଯଥା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନାଂ ଜାଯନ୍ତେ ଵର୍ଷଣେଷ୍ଵିହ
ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
ଯଥାର୍ତ୍ତାଵୃତୁଲିଙ୍ଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯଯେ
ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ବଦଳିଯାଏ।
ପ୍ରତ୍ଯାହାରେ ଵିସର୍ଗେ ଚ ଗତିମନ୍ତି ଧ୍ରୁଵାଣି ଚ
ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଓ ବିସର୍ଗ ସମୟରେ କିଛି ନିଶ୍ଚଳ ଓ କିଛି ଚଳନଶୀଳ ଗତି ଦେଖାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ମହାଯୋଗଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ମହାଯୋଗ ଓ ମହେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯକ୍ତୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତୋ ମହାଦେଵସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍
ଯାହା ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ସେହି ମହାଦେବଙ୍କର—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର।
ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଯାତେନ ଯଥାତ୍ଵଥାପସ୍ତେନୈଵ ତେନୈଵ ତୁ ସ୍ଵର୍ଵ୍ରଜନ୍ତି
ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ଏକେ ମାର୍ଗ ଓ ଉପାୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆଯାଏ, ସେହିପରି ପୁଣିଥରେ ମଧ୍ୟ।
ମର୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତରଭାଵିତତ୍ଵାଦ୍ରଵେର୍ଵଶାଦୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚରନ୍ତି
ମଣିଷମାନେ ଭିନ୍ନ ଦେହର ପ୍ରଭାବରେ, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଉପରକୁ କିମ୍ବା ତଳକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ଖ୍ଯାତିଵଶାଶ୍ଚ ଧର୍ମ୍ଯାଃ ପୁନର୍ଵିସର୍ଗେଣ ଭଵନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସେହି ପ୍ରଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଖ୍ୟାତି ଓ ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ବିସର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଯାନି ସ୍ଯୁର୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାନି ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯେଉଁ ମନ୍ବନ୍ତର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ସା ଯୁଗାଖ୍ଯା ସହସ୍ରଂ ତୁ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାନ୍ତରାଣି ଵୈ
ଯାହାକୁ ଯୁଗ ବୋଲାଯାଏ, ସେହି ହଜାରଟି ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରାଳ।
ଏତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମମହର୍ଜ୍ଞେଯଂ ତସ୍ଯ ସଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧତ
ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ, ଏହାର ମାପ ଜାଣ, ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ।
ମାନୁଷାକ୍ଷିନିମେଷାସ୍ତୁ କାଷ୍ଠା ପଞ୍ଚଦଶ ସ୍ମୃତାଃ
ମଣିଷ ଆଖିର ଇସାରାକୁ ପନ୍ଦରଟି କଷ୍ଠା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ପ୍ରସ୍ଥା ସପ୍ତୋ ଦକାଶ୍ଚୈଵ ସାଧିକାକ୍ତୁ ଲଵଃ ସ୍ମୃତଃ
ସାତଟି ପ୍ରସ୍ଥା ଓ ଦଶଟି ଦକା, ତା ସହିତ ଅଲ୍ପ ଅଧିକ ହେଲେ ଲବା ବୋଲାଯାଏ।
ମୁହୂର୍ତ୍ତାସ୍ତୁ ପୁନସ୍ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ତିରିଶଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ, ଏହି ଭାବେ ଏହାର ଅବଧି।
ତାଶ୍ଚୈଵ ସଂଖ୍ଯାଯା ଜ୍ଞେଯାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯଗତିର୍ଯଥା
ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଜଣାଯାଏ।
ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ ତୁ ଦଶଭାଗଂ କଲା ସ୍ମୃତମ୍
ତିରିଶି କଳା ମିଶି ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକ କଳାର ଦଶମାଂଶକୁ ଦଶଭାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୁହୂର୍ତ୍ତାଶ୍ଚ ଲଵାଶ୍ଚାପି ପ୍ରମାଣଜ୍ଞୈଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ
ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ଲବାକୁ ମାପିବାରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ମାଗଧେନୈଵ ମାନେନ ଜଲପ୍ରସ୍ଥୋ ଵିଧୀଯତେ
ମାଗଧ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳପ୍ରସ୍ଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ହେମମାଷୈଃ କୃତଚ୍ଛିଦ୍ରଶ୍ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୈଃ
ଚାରି ମାଷ ସୁନା ଓ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ଏକ ଛିଦ୍ର ଥିବା ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।