ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତଦା ଘୋରା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସଂଵର୍ତକା ଘନାଃ
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଭୟଙ୍କର ସଂହାରକ ମେଘମାନେ ଉଠିଆସନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ଵୈଡୂର୍ଯସଂକାଶା ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲନିଭାଃ ପରେ
କେତେକ ମେଘ ବୈଡୂର୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ପରି ନୀଳାବର୍ଣ୍ଣ।
ଧୂମ୍ରଵର୍ଣା ଘନାଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ପୀତାଃପଯୋଧରାଃ
କିଛି ମେଘ ଧୂଆଁ ରଙ୍ଗର, କିଛି ହଳଦିଆ ଓ କିଛି ମେଘ ବର୍ଷା ନେଇ ଆସନ୍ତି।
ମନଶିଲାଭାସ୍ତ୍ଵପରେ କପୋତାଭାସ୍ତଥାଂବୁଦାଃ
ଅନ୍ୟ କିଛି ମେଘ ମନଶିଳା ରଙ୍ଗର, ଆଉ କିଛି ମେଘ ପରାବ ରଙ୍ଗର ଓ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଚାଷପତ୍ରନିଭାଃ କେଚିଦୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଘନା ଦିଵି
କିଛି ମେଘ ଆକାଶରେ ଉଠିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ବକ ପାଖ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
କେଚିତ୍ପର୍ଵତସଂକାଶାଃ କେଚିତ୍ସ୍ଥଲନିଭା ଘନାଃ
କିଛି ମେଘ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ମେଘ ଜମି ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ବହୁରୂପା ଘୋରରୂପା ଘୋରସ୍ଵରନିନାଦିନଃ
ମେଘମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ନେଉଛନ୍ତି, କିଛି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଆଉ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ସ୍ୱରରେ ଗୁଞ୍ଜନ କରନ୍ତି।
ତତସ୍ତେ ଜଲଦା ଘୋରରାଵିଣୋ ଭାସ୍କରାତ୍ମକାଃ
ତାପରେ ସେଇ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ତତସ୍ତେ ଜଲଦା ଵର୍ଷଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଚ ମହୌଘଵତ୍
ତାପରେ ସେଇ ମେଘମାନେ ବଡ଼ ବନ୍ୟା ଭଳି ବର୍ଷା ଝରାନ୍ତି।
ପ୍ରଵୃଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ତଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ଵାରିଣା ପୂର୍ଯତେ ଜଗତ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ବର୍ଷା ଭଲ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ପାଣିରେ ପୂରିଯାଏ।
ନଷ୍ଟେ ଚାଗ୍ନୌ ଵର୍ଷଗତେ ପଯୋଦାଃ ପାଵକୋଦ୍ଭଵାଃ
ଅଗ୍ନି ନଶ୍ଟ ହେଲାପରେ ଓ ବର୍ଷା ହେବା ପରେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମେଘମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଧାରାଭିଃ ପୂରଯନ୍ତୀମଂ ଚୋଦ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପାଣିର ଧାରାରେ ପୂରିଦେଉଛନ୍ତି।
ସାଦ୍ରିଦ୍ଵୀପାନ୍ତରଂ ପୀତଂ ଜଲମନ୍ନେଷୁ ତିଷ୍ଠତି
ପାହାଡ଼ ଓ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ହଳଦିଆ ପାଣି ରହିଯାଏ।
ସଂଵେଷ୍ଟଯତି ଘୋରାତ୍ମା ଦିଵି ଵାଯୁଃ ସମତତଃ
ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ବାତାସ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ସମଭାବରେ ଘେରି ଦେଉଛି।
ପୂର୍ମେ ଯୁଗସହସ୍ରେ ଵୈ ନିଃଶେଷଃ କଲ୍ପ ଉଚ୍ଯତେ
ହଜାର ଯୁଗ ମିଶି ଯେଉଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ହୁଏ, ତାହାକୁ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଥ ଭୂମିର୍ଜଲଂ ଖଂ ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚୈକାର୍ମଵେ ତଦା
ତାପରେ ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ଆକାଶ ଓ ବାତାସ ସମସ୍ତେ ଏକ ବଡ଼ ସାଗର ଭଳି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପାର୍ଥିଵାସ୍ତ୍ଵଥ ସାମୁଦ୍ରା ଆପୋ ଦୈଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର, ସାଗରର ଓ ଦେବତାଙ୍କର ପାଣି ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ।
ଆଗତାଗତିକେ ଚୈଵ ତଦା ତତ୍ସଲିଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ସମୟରେ, ସେହି ପାଣିକୁ ଆସୁଥିବା ଓ ଯାଉଥିବା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଆଭାତି ଯସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଭାଭିର୍ଭାଶବ୍ଦୋ ଵ୍ଯାପ୍ତିଦୀପ୍ତିଷୁ
ଯେଉଁଥିରେ ଏହି ଆଭା ଆଛି, ତାହା ପ୍ରଭା ଓ ବ୍ୟାପ୍ତିକୁ 'ଭା' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଯାଏ।
ନାନାତ୍ଵେ ଚୈଵ ଶୀଘ୍ରେ ଚ ଧାତୁର୍ଵୈ ଅର ଉଚ୍ଯତେ
ବିଭିନ୍ନତା ଓ ତ୍ୱରିତତାରେ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ଅର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଦିଵସେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗତେ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପରିଅନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ସମାପ୍ତ ହୁଏ,
ତଦା ତୁ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାପାରା ନିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଜାପତେଃ
ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ରୁକିଯାଏ ।
ତଦା ସ ଭଵତି ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍
ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଓ ସହସ୍ର ପାଦ ଥିବା ହୁଅନ୍ତି ।
ସହସ୍ରବାହୁଃ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତ୍ରଯୀ ମଯୋ ଯଃ ପୁରୁଷୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ
ସେ ସହସ୍ର ବାହୁ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ଏବଂ ତିନି ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପୁରୁଷ ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ପୁରୁଷୋ ମହାନ୍ଵୈ ସଂପଠ୍ଯତେ ଵୈ ରଜସଃ ପରସ୍ତାତ୍
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ସେ ମହାପୁରୁଷ, ରଜୋଗୁଣ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ସୁଷୁପ୍ସୁରପ୍ରକାଶେପ୍ସୁଃ ସ ରାତ୍ରିଂ କୁରୁତେ ପ୍ରଭୁଃ
ବିଶ୍ରାମ ଓ ଅପ୍ରକାଶ ଚାହିଁ, ସେ ପ୍ରଭୁ ରାତି କରନ୍ତି ।
ପଶ୍ଯନ୍ତି ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ କାଲଂ ସପ୍ତ ମହର୍ଷଯଃ ଜନଲୋକଂ ଵିଵର୍ତ୍ତାସ୍ତେ ତପସା ଲବ୍ଧଚକ୍ଷୁଷଃ
ସପ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ପାଇ, ଜନଲୋକରେ ଚଳିବା ସମୟରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା କାଳଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ।
ଭୃଗ୍ଵାଦଯୋ ମହାତ୍ମାନଃ ପୂର୍ଵେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଲକ୍ଷଣାଃ
ଭୃଗୁ ଆଦି ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏବଂ ଲକ୍ଷଣିତ ମହାତ୍ମାମାନେ,
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତେ ତୁ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସଦା ବ୍ରାହ୍ମୀଷୁ ରାତ୍ରିଷୁ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ।
କଲ୍ପାନାଂ ପରମେଷ୍ଟି ତ୍ଵାତ୍ତସ୍ମାଦାଦ୍ଯଃ ସ ପଠ୍ଯତେ
ସେ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।