ତସ୍ମିନ୍ହି ତତ୍ର ଵସତି ଯଦୃଚ୍ଛାଭ୍ଯାଗତୋ ଵୃଷଃ
ସେଠାରେ, ସେଠି ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ବୃଷ ଆକସ୍ମିକ ଭାବରେ ଆସି ରହିଗଲା।
ଜଗ୍ରାହ ତଂ ଦୀର୍ଘ ତମା ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ତୁ ଶୃଙ୍ଗଯୋଃ
ସେ ବୃଷର ଶିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵୃଷସ୍ତଂ ଵୈ ସୁଂଚ ମାଂ ବଲିନାଂ ଵର
ତାପରେ ବୃଷ ତାଙ୍କୁ କହିଲା, 'ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଛାଡ଼।'
ତ୍ର୍ଯଂବକଂ ଵହତା ଦେଵଂ ଯତୋ ଜାତୋ ଽସ୍ମି ଭୂତଲେ
'ମୁଁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଦେବଙ୍କୁ ବୋହିବାରୁ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦେନଂ ଜୀଵଂସ୍ତ୍ଵଂ ମେ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯସି
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଜୀବିତ, ମୋଠାରୁ କେଉଁଠି ଯିବୁ?'
ତତସ୍ତଂ ଦୀର୍ଘତମସଂ ସ ଵୃଷଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ବୃଷ ସେଇ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ନ ଜାନୀମଃ ପେଯାପେଯଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
'ଆମେ କଣ ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ, କିମ୍ବା ପିଇବାଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅପିଇବାଯୋଗ୍ୟ ଅଟେ, ଏହି ସବୁ ଜାଣିନାହୁଁ।'
ନ ପାପ୍ମାନୋ ଵଯଂ ଵିପ୍ର ଧର୍ମୋ ହ୍ଯେଷ ଗଵାଂ ଶ୍ରୁତଃ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ପାପୀ ନୁହେଁ; ଏହା ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କର ଧର୍ମ, ଯେପରି ଶୁଣିଛୁ।'
ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାନୁଶ୍ରଵିକଯା ଗୋସୁତଂ ଵୈ ପ୍ରସାଦଯନ୍
ଭକ୍ତି ଓ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ, ସେ ଗୋସୁତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ମନସୈଵ ତଦା ଦଧ୍ରେ ତଦ୍ଵିଧସ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ
ତାପରେ, ମନରେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଧାରଣ କରି, ସେ ତାହାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ।
ଵିଚେଷ୍ଟମାନାଂ ରୁଦତୀଂ ଦୈଵାତ୍ସଂମୂଢଚେତନଃ
ସେ ଘୁରୁଥିଲେ ଓ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଗୋଧର୍ମ ଵୈ ବଲଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ନୁଷାଂ ସ ହ୍ଯଭ୍ଯମନ୍ଯତ
ସେ ଗୋଧର୍ମକୁ ଶକ୍ତି ଭାବେ ନେଇ, ନିଜ ସ୍ନୁଷାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯମର୍ଥଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ମହାତ୍ମା ତ୍ଵଵମତ୍ଯ ତମ୍
ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣା ଜାଣି, ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ଗମ୍ଯାଗମ୍ଯଂ ନ ଜାନୀଷେ ଗୋଧର୍ମାତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ସ୍ରୁଷାମ୍
'ତୁମେ କଣ ଯିବାଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଯିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଜାଣନାହୁଁ; ଗୋଧର୍ମରୁ ସ୍ନୁଷା ଚାହିଁଛ।'
ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମନ୍ଧୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ଦୁରନୁଷ୍ଠିତଃ
ତୁମେ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହେବା ସହିତ, ତୁମକୁ ରଖିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଓ ତୁମ ଚରିତ୍ର ଠିକ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି,
କର୍ମଣ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତତଃ କ୍ରୂରେ ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରଜାଯତ
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ତାଙ୍କର ମନରେ କଠୋର ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
କୋଷ୍ଟେ ସମୁଦ୍ରେ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଂଭସି ସମୁତ୍ସୃଜତ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଘରେ ରଖି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା।
ତଂ ସସ୍ତ୍ରୀକୋ ବଲିର୍ନାମ ରାଜା ଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଜନାଣୀଙ୍କୁ ବଳି ନାମକ ଏକ ରାଜା, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଧନର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ନେଇଥିଲେ।
ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଲିର୍ଵୈରୋଚନସ୍ତଦା
ତାପରେ ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଳି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପ୍ରୀତଃ ସ ଵୈ ଵରେଣାଥ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ଵୈ ବଲିମ୍
ସେ ଖୁସି ହୋଇ ବଳିଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚୟନ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ସଂତାନାର୍ଥଂ ମହାଭାଗ ଭାର୍ଯାଯାଂ ମମ ମାନଦ
ହେ ମହାଭାଗ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ମୋ ଜନାଣୀଙ୍କୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁତେନର୍ଷିସ୍ତଥାସ୍ତ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍ହିତମ୍
ଏପରି ଉପସ୍ଥାପନା କଲେ ଋଷି ତାଙ୍କୁ 'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଓ ଭଲ କଥା କହିଲେ।
ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ସା ଦେଵୀ ଜଗାମ ହ
ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି, ଦେବୀ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇଲେ ନାହିଁ।
କକ୍ଷୀଵଚ୍ଚକ୍ଷୁଷୌ ତସ୍ଯାଂ ଶୂଦ୍ରଯୋନ୍ଯାମୃଷିର୍ଵଶୀ
ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ, ଋଷି ବଶୀ କକ୍ଷୀବାନ୍ ଓ ଚକ୍ଷୁଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କକ୍ଷୀଵଚ୍ଚକ୍ଷୁଷୌ ତୌ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ବଲିସ୍ତଦା
ତାପରେ ବଳି ରାଜା କକ୍ଷୀବାନ୍ ଓ ଚକ୍ଷୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସିଦ୍ଧୌ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧର୍ମାଣୌ ବୁଦ୍ଧୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମାଵପି
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ନିଜ ଆଚରଣରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।
ନେତ୍ଯୁଵାଚ ତତସ୍ତଂ ତୁ ମମୈତାଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ 'ନା' ବୋଲି କହି, ପୁଣି କହିଲେ, 'ଏହି ଦୁଇଜଣେ ମୋର'।
ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ମାଂ ମତ୍ଵା ସୁଦେଷ୍ଣା ମହିଷୀ ତଵ
ମୁଁ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ବୋଲି ଭାବି, ସୁଦେଷ୍ଣା ତୁମ ରାଣୀ,
ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପୁନସ୍ତମୃଷିସତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ସେ ପୁଣି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପୁନଶ୍ଚୈନାମଲଙ୍କୃତ୍ଯ ଋଷଯେ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି ଋଷିଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା।