ଵିଵେଶ ଦୀକ୍ଷିତଂ ତଦ୍ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସୋମଯାଜିନମ୍
ସେଇ ଦେବତା ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ସୋମ ଯଜ୍ଞ କରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମାନ୍ନେମଂ ପରିଵଦେନ୍ନାଶ୍ଲୀଲଂ ଚାସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତଯେତ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଶୋଭନ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ଯୁକ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନୁଗ୍ରୋ ଦେଵସ୍ତାନ୍ନ ହିନସ୍ତି ଵୈ
ଏଭଳି ଭାବେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେବତା କେବେ ଅପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଷ୍ଟମଂ ନାମ ଯତ୍ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାଦେଵେତି ତେ ମଯା
ଯେ ଅଷ୍ଟମ ନାମ ମୁଁ ତୁମକୁ 'ମହାଦେବ' ବୋଲି କହିଛି,
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଯନ୍ମନ ସ୍ତସ୍ଯ ସଂକଲ୍ପକମଭୂତ୍ପ୍ରଭୋଃ
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମନ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଲଗିଗଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭାଵ୍ଯତେ ହ୍ଯେଷ ମହାଦେଵସ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ।
ମହାଦେଵଃ ସ୍ମୃତଃ ସୋମସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମା ହ୍ଯୌଷଧୀଗଣଃ
ମହାଦେବଙ୍କୁ ସୋମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଉଦ୍ଭିଦ।
ନ ହନ୍ତି ତଂ ମହାଦେଵୋ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଯିଏ ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେ, ତାଙ୍କୁ ମହାଦେବ କେବେ ଅପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏକରାତ୍ରୌ ସମେଯାତାଂ ସୂର୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ
ଏକ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୁହେଁ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରାଵିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵମିଦଂ ତନୁଭିର୍ନ୍ନାମଭିଶ୍ଚ ହ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଓ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ।
ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଯତ୍ପ୍ରକାଶେନ ଵୀକ୍ଷନ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଜାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯତେ ପୀଯତେ ଚୈଵ ହ୍ଯନ୍ନପାନାଦିକାମ୍ଯଯା
ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଭୋଜନ ଓ ପାନ କରାଯାଏ।
ଯଯା ଧତ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଥିରୀଭୂତେନ ତେଜସା
ସେଉଁଠି ଥିବା ଦୃଢ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଯା ଚ ସ୍ଥିତା ଶରୀରେଷୁ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତିଭିଃ
ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରାଣର ଚଳନା ଭାବେ ବସିଛି,
ପୀତାଶିତାନି ପଚତି ଭୂତାନାଂ ଜଠରେଷ୍ଵିହ
ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜଠରରେ ଯାହା ଖାଇଯାଏ ଓ ପିଇଯାଏ, ସେହି ସବୁ ସେ ପାଚନ କରନ୍ତି।
ଯାନୀହ ଶୁଷିରାଣି ସ୍ଯୁର୍ଦେହେଷ୍ଵନ୍ତର୍ଗତାନି ଵୈ
ଏଠାରେ ଦେହମାନେ ଭିତରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ।
ଵୈତାନ୍ଯାଦୀକ୍ଷିତାନାଂ ତୁ ଯା ସ୍ଥିତିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍
ଭୈତାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା—
ଯତ୍ତୁ ସଂକଲ୍ପକଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ ସମାସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପର ଉତ୍ସ, ସେହିଠାରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ନଵୋନଵୋ ଯୋ ଭଵତି ଜାଯମାନଃ ପୁନଃପୁନଃ
ଯେଉଁଠି ପୁନିପୁନି ନୂତନ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଠି ସେ ନିତନୂତନ ରହିଥାଏ।
ମହାଦେଵୋ ଽମୃତାତ୍ମା ସ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମ୍ମଯଃ ସ୍ମୃତଃ
ମହାଦେବଙ୍କର ଆତ୍ମା ଅମୃତ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ମଳ ନାହିଁ।
ପତ୍ନୀ ସୁଵର୍ଚ୍ଚଲା ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ଶନୈଶ୍ଚରଃ
ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସୁବର୍ଚ୍ଚଳା ଓ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଶନୈଶ୍ଚର।
ତସ୍ଯା ଧାତ୍ରୀ ସ୍ମୃତା ପତ୍ନୀ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଉଶନା ସ୍ମୃତଃ
ସୁବର୍ଚ୍ଚଳାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଧାତ୍ରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଉଶନା।
ତସ୍ଯାଃ ପତ୍ନୀ ଵିକେଶୀ ତୁ ପୁତ୍ରୋ ଽସ୍ଯାଙ୍ଗାରକଃ ସ୍ମୃତଃ
ଧାତ୍ରୀଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ବିକେଶୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଙ୍ଗାରକ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ତସ୍ଯାଃ ପତ୍ନୀ ଶିଵା ନାମ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯା ମନୋଜଵଃ
ବିକେଶୀଙ୍କର ପତ୍ନୀ ନାମ ହେଉଛି ଶିବା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମନୋଜବ।
ନାମ୍ନା ପଶୁପତେର୍ଯା ତୁ ତନୁରଗ୍ନିର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ ସ୍ମୃତା
ପଶୁପତିଙ୍କ ନାମରେ ତାଙ୍କର ଏକ ରୂପ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ନାମ୍ନା ଷଷ୍ଠସ୍ଯ ଯା ଭୀମା ତନୁରାକାଶମୁଚ୍ଯତେ
ଷଷ୍ଠଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ରୂପକୁ ଆକାଶ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଅଗ୍ରା ତନୁଃ ସପ୍ତମୀ ଯା ଦୀକ୍ଷିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ସପ୍ତମ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପଟିକୁ ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନାମ୍ନାଷ୍ଟମସ୍ଯ ମହସ୍ତନୁର୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ
ଅଷ୍ଟମଙ୍କର ମହାନ ରୂପଟିକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେତାସ୍ତନଵସ୍ତସ୍ଯ ନାମଭିଃ ସହ କୀର୍ତିତାଃ
ଏଭଳି ତାଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ନାମ ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ସୂର୍ଯେପ୍ସୂର୍ଵ୍ଯାଂ ତଥା ଵାଯାଵଗ୍ନୌ ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯଥ ଦୀକ୍ଷିତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ଓ ଦୀକ୍ଷିତମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଠାରେ,