ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଯଚ୍ଛରୀରସ୍ଥଂ ତେଜସ୍ତସ୍ଯୋଷ୍ଣସଂଜ୍ଞିତମ୍
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ଯାହା ତାପ ଭାବେ ପରିଚିତ ଅଗ୍ନି ହେଲା।
ଯସ୍ମାଦଗ୍ନିଃ ପଶୁଶ୍ଚାସୀଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ପାତି ପଶୂଂଶ୍ଚ ସଃ
ଯେହেতୁ ଅଗ୍ନି ପଶୁ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି,
ତସ୍ମାଦମେଦ୍ଯଂ ନ ଦହେନ୍ନ ଚ ପାଦୌ ପ୍ରତାପଯେତ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ଯାହା ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପାଦକୁ ତାପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୈନଂ ପଶୁପତିର୍ଦେଵ ଏଵଂ ଯୁକ୍ତଂ ହିନସ୍ତି ଵୈ
ଏଭଳି ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ ଭାବେ ଆଚରଣ କରାଯାଏ, ପଶୁପତି ଦେବତା ସେଠି କେବେ ହାନି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଷଷ୍ଟଂ ନାମ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଵ ଭୀମେତି ଯତ୍ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ କହିଥିବା ଛଅଟିଏ ନାମ ହେଉଛି ଭୀମ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ସୁଷିରଂ ତସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଥମଭୂଚ୍ଚ ଯତ୍
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ଯାହା ଶୂନ୍ୟ ରୂପ ନେଲା।
ଯଦାକାଶେ ସ୍ମୃତୋ ଦେଵସ୍ତସ୍ମାନ୍ନା ସଂଵୃତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେହেতୁ ଦେବତା ଆକାଶରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି, ସେହିପାଇଁ ସେ କେବେଉଁଠି ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ମୈଥୁନଂ ଵାପି ନ ଚରେଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟାନି ଚ ନୋତ୍କ୍ଷିପେତ୍
ମୈଥୁନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଜିନିଷ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତଂ ଦେଵଂ ସବଲଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ସେଇ ଦେବତା, ସମେତ ସେଉଁଠି ଥିବା ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ନାମ୍ନସ୍ତନୁସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵତି ଦୀକ୍ଷିତଃ
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ତାହାର ନାମର ଅର୍ଥରେ ଦେହଧାରଣ କରେ।
ଵିଵେଶ ଦୀକ୍ଷିତଂ ତଦ୍ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସୋମଯାଜିନମ୍
ସେଇ ଦେବତା ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ସୋମ ଯଜ୍ଞ କରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମାନ୍ନେମଂ ପରିଵଦେନ୍ନାଶ୍ଲୀଲଂ ଚାସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତଯେତ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଶୋଭନ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ଯୁକ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନୁଗ୍ରୋ ଦେଵସ୍ତାନ୍ନ ହିନସ୍ତି ଵୈ
ଏଭଳି ଭାବେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେବତା କେବେ ଅପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଷ୍ଟମଂ ନାମ ଯତ୍ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାଦେଵେତି ତେ ମଯା
ଯେ ଅଷ୍ଟମ ନାମ ମୁଁ ତୁମକୁ 'ମହାଦେବ' ବୋଲି କହିଛି,
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଯନ୍ମନ ସ୍ତସ୍ଯ ସଂକଲ୍ପକମଭୂତ୍ପ୍ରଭୋଃ
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମନ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଲଗିଗଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭାଵ୍ଯତେ ହ୍ଯେଷ ମହାଦେଵସ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ।
ମହାଦେଵଃ ସ୍ମୃତଃ ସୋମସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମା ହ୍ଯୌଷଧୀଗଣଃ
ମହାଦେବଙ୍କୁ ସୋମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଉଦ୍ଭିଦ।
ନ ହନ୍ତି ତଂ ମହାଦେଵୋ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଯିଏ ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେ, ତାଙ୍କୁ ମହାଦେବ କେବେ ଅପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏକରାତ୍ରୌ ସମେଯାତାଂ ସୂର୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ
ଏକ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୁହେଁ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରାଵିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵମିଦଂ ତନୁଭିର୍ନ୍ନାମଭିଶ୍ଚ ହ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଓ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ।
ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଯତ୍ପ୍ରକାଶେନ ଵୀକ୍ଷନ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଜାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯତେ ପୀଯତେ ଚୈଵ ହ୍ଯନ୍ନପାନାଦିକାମ୍ଯଯା
ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଭୋଜନ ଓ ପାନ କରାଯାଏ।
ଯଯା ଧତ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଥିରୀଭୂତେନ ତେଜସା
ସେଉଁଠି ଥିବା ଦୃଢ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଯା ଚ ସ୍ଥିତା ଶରୀରେଷୁ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତିଭିଃ
ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରାଣର ଚଳନା ଭାବେ ବସିଛି,
ପୀତାଶିତାନି ପଚତି ଭୂତାନାଂ ଜଠରେଷ୍ଵିହ
ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜଠରରେ ଯାହା ଖାଇଯାଏ ଓ ପିଇଯାଏ, ସେହି ସବୁ ସେ ପାଚନ କରନ୍ତି।
ଯାନୀହ ଶୁଷିରାଣି ସ୍ଯୁର୍ଦେହେଷ୍ଵନ୍ତର୍ଗତାନି ଵୈ
ଏଠାରେ ଦେହମାନେ ଭିତରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ।
ଵୈତାନ୍ଯାଦୀକ୍ଷିତାନାଂ ତୁ ଯା ସ୍ଥିତିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍
ଭୈତାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା—
ଯତ୍ତୁ ସଂକଲ୍ପକଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ ସମାସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପର ଉତ୍ସ, ସେହିଠାରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ନଵୋନଵୋ ଯୋ ଭଵତି ଜାଯମାନଃ ପୁନଃପୁନଃ
ଯେଉଁଠି ପୁନିପୁନି ନୂତନ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଠି ସେ ନିତନୂତନ ରହିଥାଏ।
ମହାଦେଵୋ ଽମୃତାତ୍ମା ସ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମ୍ମଯଃ ସ୍ମୃତଃ
ମହାଦେବଙ୍କର ଆତ୍ମା ଅମୃତ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ମଳ ନାହିଁ।