ଵିନଯୋ ନଯତୃପ୍ତାନାଂ ତେଜସ୍ତେଜସ୍ଵିନାମପି
ଯେଉଁମାନେ ନୀତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୀତି; ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତେଜ।
ଆକାଶପ୍ରଭଵୋ ଵାଯୁର୍ଵାଯୁପ୍ରାଣୋ ହୁତାଶନଃ
ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବାୟୁ, ବାୟୁରୁ ପ୍ରାଣ, ଏବଂ ହୋମରୁ ଅଗ୍ନି।
ରସାଚ୍ଛୋଣିତସଂଭୂତିଃ ଶୋଣିତାନ୍ମାସମୁଚ୍ଯତେ
ରସରୁ ରକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ରକ୍ତରୁ 'ମାସ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସ୍ଯ୍ନୋ ମଜ୍ଜା ସମଭଵନ୍ମଜ୍ଜାତଃ ଶୁକ୍ରସଂଭଵଃ
ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରୁ ମଜ୍ଜା ହୁଏ, ଏବଂ ମଜ୍ଜାରୁ ଶୁକ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତ୍ରାପାଂ ପ୍ରଥମାଵାପଃ ସ ସୌମ୍ଯୋ ରାଶିରୁଚ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ମିଳିବାକୁ 'ଚନ୍ଦ୍ରରାଶି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୁକ୍ରଂ ସୋମାତ୍ମକଂ ଵିଦ୍ଯାଦାର୍ତ୍ତଵଂ ପାଵକାତ୍ମକମ୍
ଶୁକ୍ରକୁ 'ସୋମ' ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଆର୍ତ୍ତବକୁ 'ଅଗ୍ନି' ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।
କଫଵର୍ଗେ ଭଵେଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ପିତ୍ତଵର୍ଗେ ଚ ଶୋଣିତମ୍
କଫ ଶ୍ରେଣୀରେ ଶୁକ୍ର ଥାଏ, ପିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ ରକ୍ତ ଥାଏ।
ଦେହସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତ୍ଦୃଦଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତୁ ମନସଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଦେହର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ହୃଦୟକୁ ମନର ବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ମନଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ଜ୍ଞେଯଃ କଫଃ ସୋମୋ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ମନକୁ 'ପ୍ରଜାପତି' ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ କଫକୁ 'ସୋମ' ବୋଲି ଭାବାଯାଏ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତେ ଗର୍ଭେ ଵୃତ୍ତେ କର୍କନ୍ଧୁସଂନିଭେ
ଏଭଳି ଭାବେ, ଗର୍ଭ ଉନ୍ନତି ପାଇ ଏକ କର୍କନ୍ଧୁ ଫଳ ଭଳି ଆକୃତି ନେଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।
ସ ପଞ୍ଚଧା ଶରୀରସ୍ଥୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଵର୍ଦ୍ଧଯେତ୍ପୁନଃ
ସେ, ଦେହରେ ପାଞ୍ଚଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ପୁଣିଥରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।
ପ୍ରାଣୋ ଽସ୍ଯ ପରମାତ୍ମାନଂ ଵର୍ଦ୍ଧଯନ୍ପରିଵର୍ତ୍ତତେ
ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ପରମାତ୍ମାକୁ ପୋଷଣ କରି, ଦେହରେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଥାଏ।
ଵ୍ଯାନୋ ଵ୍ଯାନୀଯତେ ଯେନ ସମାନଃ ସର୍ଵସଂଧିଷୁ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାନ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସମାନ ସମସ୍ତ ସନ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରାକାଶମାପୋ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମମ୍
ମାଟି, ପବନ, ଆକାଶ, ପାଣି ଏବଂ ଆଲୋକ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ପାର୍ଥିଵଂ ଦେହମାହୁସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାତ୍ମାନଂ ଚ ମାରୁତମ୍
ଦେହକୁ 'ପୃଥିବୀ' ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରାଣକୁ 'ବାୟୁ' ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ଷୁଷି କୋଷ୍ଠୋ ଽସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଯନ୍ନାମତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଆଲୋକ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଛି, ଶରୀରରେ ଗୁହା ଅଛି; ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେତାନ୍ପୁରୁଷଃ ସର୍ଵାନ୍ସୃଜତ୍ଯେକଃ ସନାତନଃ
ଏଭଳି, ଏକ ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ଏଷ ନଃ ସଂଶଯୋ ଧୀମନ୍ନେଷ ଵୈ ଵିସ୍ମଯୋ ମହାନ୍
ଏହି ଆମର ସନ୍ଦେହ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵିଷ୍ଣୋଃ କର୍ମାଣି ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଆମେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଵିଷ୍ଣୋରୁତ୍ପତ୍ତିମାଶ୍ଚଯ କଥଯସ୍ଵ ମହାମତେ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ।
କର୍ମଣାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସତ୍ତ୍ଵମିହୋଚ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।
ଅହଂ ଵଃ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଅବତାର କଥା କହିବି।
ଭୃଗୁସ୍ତ୍ରୀଵଧଦୋଷେଣ ଭୃଗୁଶାପେନ ମାନୁଷେ
ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ୟାର ପାପ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ—
ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯାଂ ତନୁଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗଦତୋ ମେ ନିବୋଧତ
ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ବିଷୟରେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ଭୃଗୋଃ ଶାପନିମିତ୍ତେନ ଦେଵାସୁରକୃତେନ ଚ
ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପ ଓ ଦେବତା-ଅସୁରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା—
ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଵୃତ୍ତଂ ଦେଵାସୁରଂ କଥମ୍
ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଆମେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଦେଵାସୁରଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ବ୍ରୁଵତସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ
ମୁଁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ କଥା ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ବଲିନାଧିଷ୍ଠିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପୁନର୍ଲୋକତ୍ରଯେ କ୍ରମାତ୍
ବଳିଙ୍କ ଶାସନରେ ରାଜ୍ୟ ଦିରେଦିରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।
ଯୁଗାଖ୍ଯା ଦଶ ସଂପୂର୍ଣା ହ୍ଯାସୀଦଵ୍ଯାହତଂ ଜଗତ୍
ଦଶଟି ଯୁଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶାନ୍ତ ଓ ଅବିଘ୍ନ ରହିଲା।
ବଦ୍ଧେ ବଲୌ ଵିଵାଦୋ ଽଥ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣଃ
ତାପରେ ବଳି ବନ୍ଧି ଦିଆଯିବା ପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।