ଯଃ ଶେତେଶଶ୍ଵତଂ ଯୋଗମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତିମିରଂ ମହତ୍
ଯିଏ ଅନନ୍ତ ଯୋଗକୁ ବଡ଼ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ଶୟନ କରନ୍ତି—
ଶକ୍ରଂ ଚ ଯୋ ଦୈତ୍ଯଗଣଂ ଚ ରୂଦ୍ଧଂ ଗର୍ଭାଵମାନେନ ଭୃଶଂ ଚକାର ହ
ଯିଏ ଗର୍ଭର ଅଭିମାନର ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଦମନ କରିଥିଲେ—
କୃତ୍ଵା ଚ ଦେଵାଂସ୍ତ୍ରିଦିଵସ୍ଯ ଦେଵାଂଶ୍ଚକ୍ରେ ସୁରେଶଂ ପୁରୁହୂତମେଵ
ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତିନି ଦିବସର ଦେବ କରି, ପୁରୁହୂତ ନାମକ ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ ତିଆରି କରିଥିଲେ—
ଗାର୍ହପତ୍ଯେନ ଵିଧିନା ଅନ୍ଵାହାର୍ଯେଣ କର୍ମଣା
ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ବିଧି ଓ ଅନ୍ୱାହାର୍ଯ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା—
ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈଵ ଆଵଭୃଥ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ
ଛିଟାଇବା, ପାଠ କରିବା ଏବଂ ଅଭିଷେକ ସ्नାନ — ଏହିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି।
ଭୋଗାର୍ଥଂ ଯଜ୍ଞଵିଧିନା ଯୋ ଯଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି
ଭୋଗ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ବିଧିରେ କରାଯାଏ, ସେହି ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ।
ଯଜ୍ଞିଯାନି ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଯଜ୍ଞିଯାଂଶ୍ଚ ତଥାନଲାନ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟସମୂହ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ନିମାନେ।
ଵିଚିତ୍ରାନ୍ରାଜସୂଯଦୀନ୍ପାରମେଷ୍ଠ୍ଯେନ କର୍ମଣା
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରାଜସୂୟ ଆଦି ଯଜ୍ଞ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ।
କ୍ଷଣା ନିମେଷାଃ କାଷ୍ଠାଶ୍ଚ କଲାସ୍ତ୍ରୈକାଲ୍ଯମେଵ ଚ
କ୍ଷଣ, ନିମିଷ, କାଷ୍ଠା ଏବଂ ସମୟର ତିନି ପ୍ରକାର ଏକତା।
ଋତଵଃ କାଲଯୋଗାଶ୍ଚ ପ୍ରମାଣଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ତ୍ରିଷୁ
ଋତୁ, ସମୟର ଯୋଗ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାରର ମାପ ତିନି ଭାଗରେ।
ମେଧାଵିତ୍ଵଂ ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯେଵ ଚ ପାରଣମ୍
ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା, ପ୍ରାକ୍ରମ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର।
ତ୍ରୈକାଲ୍ଯଂ ତ୍ରୀଣି କର୍ମାଣି ତିସ୍ରୋ ମାତ୍ରା ଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯଃ
ତିନି ପ୍ରକାର ଏକତା, ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ, ତିନି ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ତିନି ଗୁଣ।
ସର୍ଵଭୂତଗଣାଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵଭୂତଗଣାତ୍ମନା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି।
ଗତାଗତାନାଂ ଯୋ ନେତା ସର୍ଵତ୍ର ଵିଵିଧେଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ଆଗମନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନର ନେତା, ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନତାର ନାଥ।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭଵଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ରକ୍ଷିତା
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ରକ୍ଷକ।
ଦିଗନ୍ତରଂ ନଭୋ ଭୂମିରାପୋ ଵାଯୁର୍ଵିଭାଵସୁଃ
ଦିଗ, ଆକାଶ, ଭୂମି, ଜଳ, ବାୟୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନି।
ଯଃ ପରଂ ଶ୍ରୁଯତେ ଦେଵୋ ଯଃ ପରଂ ଶ୍ରୂଯତେ ତପଃ
ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଭାବେ ଶୁଣାଯାନ୍ତି, ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ଵି ଭାବେ ଶୁଣାଯାନ୍ତି।
ଆଦିତ୍ଯାଦିସ୍ତୁ ଯୋ ଦେଵୋ ଯଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନ୍ତକୋ ଵିଭୁଃ
ଯିଏ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଶକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସେତୁର୍ଯୋ ଲୋକସେତୂନାଂ ମେଧୋ ଯୋ ମଧ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକର ବନ୍ଧନର ବନ୍ଧନ, ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ।
ସୋମଭୂତସ୍ତୁ ଭୂତାନାମଗ୍ନିଭୂତୋ ଽଗ୍ନିଵର୍ଚସାମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି।
ଵିନଯୋ ନଯତୃପ୍ତାନାଂ ତେଜସ୍ତେଜସ୍ଵିନାମପି
ଯେଉଁମାନେ ନୀତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୀତି; ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତେଜ।
ଆକାଶପ୍ରଭଵୋ ଵାଯୁର୍ଵାଯୁପ୍ରାଣୋ ହୁତାଶନଃ
ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବାୟୁ, ବାୟୁରୁ ପ୍ରାଣ, ଏବଂ ହୋମରୁ ଅଗ୍ନି।
ରସାଚ୍ଛୋଣିତସଂଭୂତିଃ ଶୋଣିତାନ୍ମାସମୁଚ୍ଯତେ
ରସରୁ ରକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ରକ୍ତରୁ 'ମାସ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସ୍ଯ୍ନୋ ମଜ୍ଜା ସମଭଵନ୍ମଜ୍ଜାତଃ ଶୁକ୍ରସଂଭଵଃ
ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରୁ ମଜ୍ଜା ହୁଏ, ଏବଂ ମଜ୍ଜାରୁ ଶୁକ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତ୍ରାପାଂ ପ୍ରଥମାଵାପଃ ସ ସୌମ୍ଯୋ ରାଶିରୁଚ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ମିଳିବାକୁ 'ଚନ୍ଦ୍ରରାଶି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୁକ୍ରଂ ସୋମାତ୍ମକଂ ଵିଦ୍ଯାଦାର୍ତ୍ତଵଂ ପାଵକାତ୍ମକମ୍
ଶୁକ୍ରକୁ 'ସୋମ' ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଆର୍ତ୍ତବକୁ 'ଅଗ୍ନି' ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।
କଫଵର୍ଗେ ଭଵେଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ପିତ୍ତଵର୍ଗେ ଚ ଶୋଣିତମ୍
କଫ ଶ୍ରେଣୀରେ ଶୁକ୍ର ଥାଏ, ପିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ ରକ୍ତ ଥାଏ।
ଦେହସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତ୍ଦୃଦଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତୁ ମନସଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଦେହର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ହୃଦୟକୁ ମନର ବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ମନଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ଜ୍ଞେଯଃ କଫଃ ସୋମୋ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ମନକୁ 'ପ୍ରଜାପତି' ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ କଫକୁ 'ସୋମ' ବୋଲି ଭାବାଯାଏ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତେ ଗର୍ଭେ ଵୃତ୍ତେ କର୍କନ୍ଧୁସଂନିଭେ
ଏଭଳି ଭାବେ, ଗର୍ଭ ଉନ୍ନତି ପାଇ ଏକ କର୍କନ୍ଧୁ ଫଳ ଭଳି ଆକୃତି ନେଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।