ଯଃସର୍ଵେଷାଂ ଵିମାନାନି ଦେଵତାନାଂ ଚକାର ହ
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ବିମାନ ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ପ୍ରହ୍ରାଦୀ ଵିଶ୍ରୁତା ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ତ୍ଵଷ୍ଟୁର୍ଵିରୋଚନା
ପ୍ରହ୍ଲାଦୀ, ଯିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଭିରୋଚନା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ଦେଵାଚାର୍ଯସ୍ଯ ମହତୋ ଵିଶ୍ଵରୂପସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଦେବମାନଙ୍କର ମହାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କର
ସୁରେଣୁରିତି ଵିଖ୍ଯାତା ସ୍ଵସା ତସ୍ଯ ଯଵୀଯସୀ
ତାଙ୍କର ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ବୟସର ଭଉଣୀ ସୁରେଣୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ।
ପ୍ରାସୂତ ସା ମହାଭାଗଂ ମନୁଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ସେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ସା ତୁ ଗତ୍ଵା କୁରୂନ୍ଦେଵୀ ଵଡଵା ରୂପଧାରିଣୀ
ସେ ଦେବୀ ଘୋଡ଼ାର ରୂପ ଧରି କୁରୁମାନେଠାରେ ଗଲେ ।
ପ୍ରାସୂତ ସା ମହାଭାଗ ତ୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷେ ଽଶ୍ଵିନୌ କିଲ
ସେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜଣେ ମହିଳା ଆକାଶରେ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
କସ୍ମାନ୍ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଇତ୍ଯେଷ ଵିଵସ୍ଵାନୁଦିତୋ ବୁଧୈଃ
ବିବସ୍ୱତ ଉଦୟ ହେଇନଥିବାବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ କୁହନ୍ତି ?
ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମୋ ସର୍ଵଂ ନୋ ବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍
ଆମେ ଏହି ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କୁହ ।
ଗର୍ଭଵଧଂ ଭ୍ରାନ୍ତଃ କଶ୍ଯପୋ ଵିଦ୍ରୁତୋ ଭଵେତ୍
କଶ୍ୟପ ଗର୍ଭ ନାଶ କରି ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଏକାଏକି ଘୁଞ୍ଚିଗଲେ ।
ନୈତନ୍ନ୍ଯୂନଂ ଭଵାଦଣ୍ଡଂ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵାନଘ
ଏହା କିଛି ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ; ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅପରାଧରହିତ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାମାନ୍ଵର୍ଥମୁଦାହରନ୍
ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅର୍ଥଅନୁସାରେ ନାମଟି କହିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଵସ୍ଵାନ୍ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଃ ପୁରାଣଜ୍ଞୈର୍ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ତେଣୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିବସ୍ବାନ୍କୁ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି।
ଵିଜଜ୍ଞେ ସଵିତୁର୍ଭାର୍ଯା ସଂଜ୍ଞା ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ତ୍ରୀନ୍ପୁନଃ
ସବିତାରଙ୍କ ଜନା ସଂଜ୍ଞା ପୁନି ତିନି ଶିଶୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଶନୈଶ୍ଚରଂ ତଥୈଵୈତେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯାତ୍ମଜାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଶନି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ଦେଵୀ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ସଂଜ୍ଞା ହେଲେ ବିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କ ଜନା, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କ ଝିଅ ଓ ଦେବୀ।
ସା ତୁ ଭାର୍ଯା ଭଗଵତୋ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯାତିତେଜସଃ
ସେ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଭଗବାନ୍ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ଜନା ଥିଲେ।
ଅଜାନନ୍କଶ୍ଯପଃ ସ୍ନେହାତ୍ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ
କଶ୍ୟପ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଭାବରେ ଡାକିଥିଲେ।
ଯେନାପି ତାପଯାମାସ ତ୍ରୀଲ୍ଲୋଙ୍କାନ୍କଶ୍ଯପାତ୍ମଜଃ
କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ ତିନି ଲୋକକୁ ତାପିଥିଲେ।
ଦ୍ଵୌ ସୁତୌ ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୌଂ କନ୍ଯୈକା ଵିଦିତୈଵ ଚ
ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଓ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ଥିଲେ।
ତତୋ ଯମୋ ଯମୀ ଚୈଵ ଯମଜୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ତାପରେ ଯମ ଓ ଯମୀ, ଦୁଇ ଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅସହନ୍ତୀ ସ୍ଵକାଂ ଛାଯାଂ ସଵର୍ଣାଂ ନିର୍ମମେ ପୁନଃ
ସେ ନିଜ ଛାୟାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏକ ସମାନ ଆକୃତିର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତା ଭୂତ୍ଵା ପୁନଃ ସଂଜ୍ଞାମଭାଷତ
ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ସହିତ, ସଂଜ୍ଞାକୁ ପୁନି କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ଯାସ୍ଯାପି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ପିତୁଃ
ମୁଁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ଭଲ ରୁହ; ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି।
ଇମୌ ଚ ବାଲକୌ ମହ୍ଯଂ କନ୍ଯା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହି ଦୁଇଟି ପୁଅ ଓ ସୁନ୍ଦର ରଙ୍ଗର କନ୍ୟା ମୋର।
ଇମୌ ଚ ବାଲକୌ ମହ୍ଯଂ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତା ତଥା ଚ ସା
ଏହି ଦୁଇଟି ପୁଅ ମୋର; ସେ ଏହିପରି କହିଲେ, ଏହିପରି ହେଲା।
ପିତା ତାମାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂଜ୍ଞାମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପିତା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସଂଜ୍ଞାକୁ କହିଲେ।
ଅଗମଦ୍ଵଡଵା ଭୂତ୍ଵାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରୂପମନିନ୍ଦିତା
ସେ ଅନିନ୍ଦିତ ରୂପକୁ ଲୁଚାଇ, ଘୋଡା ଆକୃତି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ତୁ ସଂଜ୍ଞାଯାଂ ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଚିନ୍ତ୍ଯ ତାମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଗର୍ଭରେ ସେ ଜଣେ ସଂଜ୍ଞା ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହେବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଥିଲା ।
ପୂର୍ଵଜସ୍ଯ ମନୋସ୍ତୁଲ୍ଯୌ ସାଦୃଶ୍ଯେନ ତୁ ତୌ ପ୍ରଭୂ
ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମନୁଙ୍କ ସହିତ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରି ଥିଲେ ।