ସ୍ଵକର୍ମଵିଷଯଂ ବ୍ରୂଯୁଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗୁଣୀ ଓ ସମଦୃଷ୍ଟି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର କର୍ମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମାତ୍ର କହନ୍ତି।
ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ନିର୍ମମେ ସ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଆରମ୍ଭରେ, ମହାଦେବ ନିଜେ ବେଦର ଶବ୍ଦରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରସୂତାନାଂ ପୁନସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଦଧାତ୍ଯଜଃ
ରାତି ଶେଷରେ, ଅଜ ତାଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପଞ୍ଚ କର୍ତୄନ୍ ହି ସ ତଦା ମନସା ଵ୍ଯସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମନରେ ପାଞ୍ଚଟି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଔଷଧୀଃ ପ୍ରତିସଂଧତ୍ତେ ରୁଦ୍ରଃ କ୍ଷୀଣଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ରୁଦ୍ର ଯେତେବେଳେ କ୍ଷୀଣ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ପୁନିପୁନି ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
ତ୍ରିଭିରେଵ କପାଲୈସ୍ତୁ ତ୍ର୍ଯଂବକୈରୋଷଧୀକ୍ଷଯେ
ତିନିଟି କପାଳ ଦ୍ୱାରା, ତ୍ରୟମ୍ବକ ଔଷଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ କରନ୍ତି।
ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଚ ଜଗତୀ ଚୈଵ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହିମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଓ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ତାଭିରେକତ୍ଵଭୂତା ଭିସ୍ତ୍ରିଵିଧାଭିଃ ସ୍ଵଵୀର୍ଯତଃ
ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ ଏକତ୍ୱ ହୋଇ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ତ୍ର୍ଯଂବକଃ ସ ପୁରୋଡାଶସ୍ତେନେହ ତ୍ର୍ଯଂବକଃସ୍ମୃତଃ
ତ୍ରୟମ୍ବକ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ପୁରୋଡ଼ାଶ, ଏହିଠାରେ ସେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଆକୃତିଃ ସୁରୁଚେ ରୂପଂ ରୁଚିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାକରଃ ସ୍ମୃତଃ
ଆକୃତି ଅର୍ଥ ରୂପ, ସୁରୁଚି ଅର୍ଥ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ରୁଚି ଅର୍ଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା; ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବା ପାଇଁ ପରିଚିତ।
ଅଥାସ୍ଯ ସୃଜତଃ ସର୍ଗଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପରିଵୃଦ୍ଧଯେ
ତାପରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ,
ତତଃ ସ ଵିଦଧେ ବୁଦ୍ଧିମର୍ଥନିଶ୍ଚଯଗା ମିନୀମ୍
ସେ ପରେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵର୍ତମାନାଂ ସ୍ଵକର୍ମତଃ
ସେ ରଜ ଓ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ତ୍ତମାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତମଶ୍ଚ ଵ୍ଯନୁଦତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ରଜସାତୁ ସମାଵୃଣୋତ୍
ପରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କଲେ ଏବଂ ରଜସ୍ରେ ଆତ୍ମାକୁ ଆବୃତ କଲେ।
ଅଧର୍ମାଚରଣା ତ୍ତସ୍ଯ ହିଂସା ଶୋକୋ ଵ୍ଯଜାଯତ
ତାଙ୍କର ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ହିଂସା ଓ ଶୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନାସୀତ୍ ପ୍ରୀତଶ୍ଚୈତଂ ହି ଶିଶ୍ରିଯେ
ତାପରେ ସେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ନାରୀ ପରମକଲ୍ଯାଣୀ ସର୍ଵଭୂତମନୋହରା
ସେ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ନାରୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି।
ଶତରୂପେତି ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସା ପ୍ରୋକ୍ତୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ଶତରୂପା ଭାବେ ପରିଚିତ, ପୁନିପୁନି ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।
ପ୍ରକ୍ରିଯାଯାଂ ଯଥା ତୁଭ୍ଯଂ ତ୍ରେତାମଧ୍ଯେ ମହାତ୍ମନଃ
ଯେପରି ତ୍ରେତାଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ,
ତତୋ ଽନ୍ଯାନ୍ମାନସାନ୍ପୁତ୍ରାନାତ୍ମନଃ ସଦୃଶୋ ଽସୃଜତ
ତାପରେ ସେ ନିଜ ପରି ଅନ୍ୟ ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦକ୍ଷମତ୍ରିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ନିର୍ମମେ ମାନସାନ୍ସୁତାନ୍
ସେ ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ଯତାତ୍ମକାନାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମଯୋନିନାମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ନିଜଯୋଗ୍ୟ ଓ ନିଜଅନୁଶାସନରେ ଥିବା ସ୍ୱୟଂଜନ୍ମାମାନଙ୍କର ମୂଳ।
ପ୍ରଜାପତିଂ ରୁଚିଂ ଚୈଵ ପୂର୍ଵେଷାମେଵ ପୂର୍ଵଜୌ
ପ୍ରଜାପତି ଓ ରୁଚି, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ପୂର୍ବଜମାନେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଆଦିପୁର୍ବଜ।
ମନସସ୍ତୁ ରୁଚିର୍ନାମ ଜଜ୍ଞେ ଜୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ
ମନସ୍ତୁ ରୁଚି ନାମକ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରାଣାଦ୍ଦକ୍ଷଂ ସୃଜନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ତୁ ମରୀଚିନମ୍
ପ୍ରାଣରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଡକ୍ଷକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଶିରସୋଂଗିରସଂ ଚୈଵ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦତ୍ରିଂ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଙ୍ଗିରାସ ଜନ୍ମ ନେଲେ; କାନରୁ ଏହିପରି ଅତ୍ରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ସମାନଜୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ହ୍ଯପାନାନ୍ନିର୍ମମେ କ୍ରତୁମ୍
ସମାନବାୟୁରୁ ବସିଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଅପାନବାୟୁରୁ କ୍ରତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଧର୍ମସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଥମଜୋ ଦେଵତାନାଂ ସ୍ମୃତସ୍ତୁ ଵୈ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା।
ଗୃହମେଧିପୁରାଣାସ୍ତେ ଧର୍ମସ୍ତୈଃ ପ୍ରାକ୍ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତଃ
ସେହି ପୁରାତନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ, ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଚଳିତ କରିଥିଲେ।
ତେଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ତେ ଵଂଶା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାରଟି ଦିବ୍ୟ ବଂଶ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ଗୁଣ ରହିଛି।