ରକ୍ଷଣାଦ୍ରକ୍ଷ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ କ୍ଷପଣାଦ୍ଯକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତ
'ରକ୍ଷ' କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ଏହି ନାମ ହୋଇଛି, ଏବଂ 'ଯକ୍ଷ' କୁ ନାଶ କରିବାରୁ ଏହି ନାମ ହୋଇଛି।
ତେ ଶୀର୍ଣା ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତା ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧମାରୋ ହନ୍ତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେମାନେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ଉଠିଆସୁଥିଲେ, ହେ ମହାବୀର।
ବାଲାତ୍ମନା ସ୍ମୃତା ଵ୍ଯାଲା ହୀନତ୍ଵାଦହଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଥିବାରୁ ସେମାନେ 'ବ୍ୟାଳ' ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ, ଓ ଅପରିପକ୍ୱ ଥିବାରୁ ସେମାନେ 'ଅହି' ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଲଯଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯଃ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୌ ଘନାଃ
ସେମାନଙ୍କର ଲୟ ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ମେଘ ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ସେପରି।
ସ ତାନ୍ସର୍ପ୍ପାନ୍ ସହୋତ୍ପନ୍ନାନାଵିଵେଶ ଵିଷାତ୍ମକଃ
ବିଷର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ସେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵର୍ଣେନ କପିଶେନୋଗ୍ରାସ୍ତେ ଭୂତାଃ ପିଶିତାଶନାଃ
କପିଳ ବର୍ଣ୍ଣର ଏହି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମାଂସ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
ଗାଯତୋ ଗାଂ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଜଜ୍ଞିରେ ସୁତାଃ
ସେ ଗାଇଁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପିବତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଵାଚଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ
ସେ ପିଉଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାଣୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି ସେମାନେ ଚିହ୍ନଟ।
ଛନ୍ଦତଶ୍ଚୈଵ ଛନ୍ଦାସି ଵଯାଂସି ଵଯସାସୃଜତ୍
ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରୁ ଛନ୍ଦ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ମୁଖତୋଜାଃ ସୃଜନ୍ସୋ ଽଥ ଵକ୍ଷସଶ୍ଚାପ୍ଯଵୀଃ ସୃଜନ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଶକ୍ତି ଓ ଛାତିରୁ ଅବୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ପାଦତୋ ଽଶ୍ଵାନ୍ସମାତଙ୍ଗାନ୍ ରାସଭାନ୍ ଗଵଯାନ୍ମୃଗାନ୍
ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡା, ହାତୀ, ଗଧା, ବନ୍ୟଗାଈ ଓ ହରିଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲ ମୂଲିନ୍ଯୋ ରୋମଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ
ତାଙ୍କର ଲୋମରୁ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିବା ଗଛମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅସ୍ଯ ତ୍ଵାଦୌ ତୁ କଲ୍ପସ୍ଯ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେପୁରା
ଏହି କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ପୂର୍ବରୁ—
ଏତେ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ସମୃତାଃ ସପ୍ତ ଆରଣ୍ଯାଃ ସପ୍ତ ଚାପରେ
ଏହି ସାତଟି ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସାତଟି ବନ୍ୟପଶୁ।
ଔଦକାଃ ପଶଵଃ ଷଷ୍ଠାଃ ସପ୍ତମାସ୍ତୁ ସରୀସୃପାଃ
ଛଅଟି ଜଳଚର ପଶୁ ଏବଂ ସାତଟି ସରିସୃପ।
ମର୍କଟଃ ସପ୍ତମୋ ହ୍ଯେଷାଂ ଚାରଣ୍ଯାଃ ପଶଵସ୍ତୁ ତେ
ବନ୍ୟପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସାତମ ହେଉଛି ବାନର, ଏହିମାନେ ବନ୍ୟପଶୁ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ନାମକ ଯଜ୍ଞ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ତଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାତ୍ସୋ ଽସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ମୁଁହରୁ ବୃହତ୍ସାମ ଓ କହାଯାଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ଵୈରୂପ୍ଯମତିରାତ୍ରଂ ଚ ପଶ୍ଚିମାତ୍ସୋ ଽସୃଜନ୍ମଖାତ୍
ତାଙ୍କର ପଶ୍ଚିମ ମୁଁହରୁ ବୈରୂପ୍ୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଅନୁଷ୍ଟୁଭଂ ସଵୈରାଜଂ ଚତୁର୍ଥାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ଚତୁର୍ଥ ମୁଁହରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଓ ସବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵାସୌ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଃ ପର୍ଜନ୍ଯମିତିଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏହି ସବୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପରିଚିତ ପର୍ଜନ୍ୟ ନାମକ ଭଗବାନ୍ ଦେବତା ହେଲେ।
ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ଭୂତାନି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଥିରୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵର୍ଷିପିତୃମାନଵାନ୍
ପ୍ରଥମେ ସେ ଚାରି ପ୍ରକାର: ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯକ୍ଷପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵପ୍ସରସସ୍ତଦା
ତାପରେ ସେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅଵ୍ଯଯଂ ଚ ଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵଯଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
ସେ ଅବିନାଶୀ ଓ ବିନାଶୀ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତାନ୍ଯେଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃପୁନଃ
ଏହି ସବୁ ପ୍ରାଣୀ ପୁନିପୁନି ସୃଷ୍ଟି ହେଇ, ସେହି ଆକାରକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି।
ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ
ସେହି ସ୍ୱଭାବରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ତାହା ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଵିନିଯୋଗଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଧାତୈଵ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ଦୈଵମିତ୍ଯପରେ ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵଭାଵଂ ଭୂତଚିନ୍ତକାଃ
କିଛି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହାକୁ ଦିବ୍ୟ କହନ୍ତି; ଆଉ କିଛି ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ସ୍ୱଭାବ କହନ୍ତି।
ନ ଚୈଵ ତୁ ପୃଥଗ୍ଭାଵମଧିକେନ ତତୋ ଵିଦୁଃ
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।