ତେଷାଂ ସ୍ଥାନାନ୍ଯଶୁଷ୍ମିଂ ଚ ସଂସ୍ଥିତାନା ମଚଷ୍ଟ ସଃ
ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି।
ସ୍ମୃତଂ ତେଷାଂ ତୁ ଯତ୍ ସ୍ଥାନଂ ତଦେଵ ଗୁରୁଵାସିନାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି, ସେହି ସ୍ଥାନ ଗୁରୁ ସହ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କର ଅଟୁଟ ଅଟେ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ନ୍ଯାସିନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃକ୍ଷଯମ୍
ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୟ ହେଉଛି।
ସ୍ଥାନାନ୍ଯାଶ୍ରମିଣସ୍ତାନି ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନସ୍ଥିତାନି ତୁ
ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମର ସ୍ଥାନମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛନ୍ତି।
ପଂଥାନଃ ପିତୃଯାନାସ୍ତୁ ସମୃତାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ତେ
ପିତୃୟାନ ପଥ ଚାରି ପ୍ରକାରର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଥୈଵ ପିତୃଯାନାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ଵାରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ପିତୃୟାନ ପଥରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ୱାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଦା ପ୍ରଜା ନା ଵର୍ଦ୍ଧଂତ ଵର୍ଣଧର୍ମସମାସିକାଃ
ଯେତେବେଳେ ଜନମାନେ ନିଜ ଜାତିର ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି ଅଧିକ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ,
ଆତ୍ମନସ୍ତୁ ଶରୀରେଭ୍ଯସ୍ତୁଲ୍ଯାଶ୍ଚୈଵାତ୍ମନା ତୁ ତାଃ
ସେମାନେ ନିଜ ଦେହରୁ, ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।
ତତୋ ଽନ୍ଯାଂ ମାନସୀଂ ସୋ ଽଥ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ସେ ମନରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଵାର୍ତ୍ତାନାଂ ସାଧକାଶ୍ଚ ଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଜୀବିକାର ସାଧନା କରନ୍ତି।
ଯୁଗାନୁରୂପା ଧର୍ମେଣ ଯୈରିମା ଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ।
ଅଭିଧ୍ଯାଯ ପ୍ରଜା ବ୍ରହ୍ମା ନାନାଵୀର୍ଯାଃ ସ୍ଵମାନସୀଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ମନରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାନସ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
କଲ୍ପେ ଽତୀତେ ପୁରାଣ୍ଯାସୀଦ୍ଦେଵାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ପ୍ରଜା ଇହ
ଗତ କଳ୍ପରେ, ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥିଲେ।
ମନ୍ଵଂତରକ୍ରମେଣେହ କନିଷ୍ଠାଃ ପ୍ରଥମେନ ତାଃ
ମନ୍ବନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁସାରେ, ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ଆରମ୍ଭରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ବୟସର ଥିଲେ।
କୁଶଲାକୁଶଲୈଃ କଂଦୈରକ୍ଷୀଣୈସ୍ତୈସ୍ତଦା ଯୁତାଃ
ସେ ସମୟରେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଉତ୍ତମ ଓ ଅନୁତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ କେବେ ଶେଷ ହେଉନଥିଲା।
ଦେଵାସୁରପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ଯକ୍ଷୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵମାନୁଷୈଃ
ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃମାନେ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ—
ଆହାରାର୍ଥଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ଵିଦାତ୍ମାନୋ ଵିନିର୍ମମେ
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଚ୍ଛରୀରସମୁତ୍ପନ୍ନୈଃ କାର୍ଯୈସ୍ତୈଃ କାରଣୈଃ ସହ
ସେ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ସହିତ—
ତତୋ ଦେଵାସୁରପିତୄନ୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଚତୁଷୃଯମ୍
ତାହାରୁ, ଚାରି ପ୍ରକାରର ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଯୁକ୍ତାତ୍ମନସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ତମୋମାତ୍ରାସମୁଦ୍ଭଵଃ
ତାପରେ, ଏକତାରେ ଅଛିଥିବା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମାରୁ ଅନ୍ଧକାରର ଏକ ଅଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତତୋ ଽସ୍ଯ ଜଘ ନାତ୍ପୂର୍ଵମସୁରା ଜଜ୍ଞିର ସୁତାଃ
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ନିମ୍ନ ଅଂଶରୁ ଅସୁରମାନେ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୃଷ୍ଟା ଯଯା ସୁରାସ୍ତନ୍ଵା ତାଂ ତନୁଂ ସ ଵ୍ଯପୋହତ
ଯେ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ସେହି ଦେହକୁ ସେ ବିଦାୟ କଲେ।
ସା ତମୋବହୁଲା ଯସ୍ମାତ୍ତତୋ ରାତ୍ରିସ୍ତ୍ରିଯାମିକା
ଏହା ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲାବେଳେ, ସେହି ଦେହକୁ 'ତିନି ପ୍ରକାର ରାତି' ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵାସୁରାଂସ୍ତତଃ ସୋ ଽଥ ତନୁମନ୍ଯାମପଦ୍ଯତ
ଅସୁରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।
ତତସ୍ତାଂ ଯୁଞ୍ଜ ମାନସ୍ଯ ପ୍ରିଯମାସୀତ୍ପ୍ରଭୋଃ କିଲ
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜର ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦେହ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ଯତୋ ଽସ୍ଯ ଦୀଵ୍ଯତୋ ଜାତାସ୍ତେନ ଦେଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିଥିରୁ ସେମାନେ 'ଦେବତା' ବୋଲି ପରିଚିତ।
ତସ୍ମାତ୍ତନ୍ଵାସ୍ତୁ ଦିଵ୍ଯାଯା ଜଜ୍ଞିରେ ତେନ ଦେଵତାଃ
ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦେହରୁ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଉତ୍ସୃଷ୍ଟା ସା ତନୁସ୍ତେନ ଅହଃ ସମଭଵତ୍ତଦା
ସେ ଦେହକୁ ବିଦାୟ କରିବା ପରେ, ସେହି ଦେହ ଦିନ ହେଇଗଲା।
ଦେଵାନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ ସୋ ଽଥ ତନୁମନ୍ଯାମପଦ୍ଯତ
ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।
ପିତେଵ ମନ୍ଯମାନସ୍ତାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରଧ୍ଯାଯ ସ ପ୍ରଭୁଃ
ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଭାବି, ବାପାଙ୍କ ଭଳି ଚିନ୍ତା କଲେ।