ପଶ୍ଯନ୍ନୁଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରାପାଶ୍ରମଂ ଵିଭୁଃ
ଏହା ଦେଖି, ଭୟଭିତ ହୃଦୟ ସହିତ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନଵିଭୂତେଵ ଶୋକେନ ପ୍ରାରୁଦଦ୍ରେଣୁକା ପୁନଃ
ଶୋକରେ ଅବିଭାବିତ ହୋଇ, ରେଣୁକା ପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ।
ଉଭାଭ୍ଯାମପି ହସ୍ତାଭ୍ଯାମୁଦରଂ ସମତାଡଯତ୍
ସେ ଦୁଇହାତରେ ନିଜ ଗୋଡ଼ିକୁ ସମଭାବରେ ପିଟିଲେ।
କୁରରୀମିଵ ଶୋକାର୍ତ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖମୁପେଯିଵାନ୍
ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ଏକ ମହିଳା ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଥୌ ଭୂମାଵର୍ଧୋମୁଖଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେ ମାଟିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
କିମିଦଂ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲ ନୈତତ୍ଵଯ୍ଯୁପପାଦ୍ଯତେ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଣ ଘଟୁଛି? ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଧୃତିମନ୍ତୋ ମହାନ୍ତସ୍ତୁ ଦୁଃଖଂ କୁର୍ଵତି ନ ଵ୍ଯଯେ
ଯେଉଁମାନେ ଧୃଡ଼ ଓ ମହାନ, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖକୁ ଉପରେ ଚାଢ଼ିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ମହାବାହୋ ନ ତତ୍ପାତ୍ରଂ ଭଵଦୃଶାଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଏପରି କାମ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶୋକସ୍ତସ୍ଯାଵକାଶଂ ତ୍ଵଂ କଥଂ ତ୍ଦୃଦି ନିଯଚ୍ଛସି
ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆପଣ କିପରି ଦୁଃଖକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛନ୍ତି?
ରୁଦତୀଂ ବତ ଵୈଧଵ୍ଯଶଂ କାପହତଚେତନାମ୍
ହାୟ, ସେ ବିଧବା ହୋଇ କନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ତସ୍ମାଦତୀତମଖିଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଯଂ ଵିଚିନ୍ତଯ
ସେଥିପାଇଁ, ଯାହା ହୋଇଗଲା ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିବା।
ରାମଃ ସଂସ୍ତଂଭଯାମାସ ଶନୈରାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ରାମ ନିଜେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ହସ୍ତାଭ୍ଯାମୁଦରଂ ସମତାଡଯତ୍
ସେ ନିଜ ହାତରେ ଏକେଇସ୍ ଥର ଗୋଡ଼ିକୁ ପିଟିଲେ।
ରୁଦତୀମଲମଂବେତି ସାଂତ୍ଵଯାମାସ ମାତରମ୍
ସେ ମାଆଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏବେ ଆଉ କନ୍ଦିବା ନୁହେଁ।'
ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ଯଦିଦଂ ତ୍ଵଯା ଵକ୍ଷଃ ସମାହତମ୍
ତୁମେ ଏପରି ଭାବରେ ଏକେଇସ୍ ଥର ତୁମ ଛାତିକୁ ପିଟିଲୁ—
ହନିଷ୍ଯେ ଭୁଵି ସର୍ଵତ୍ର ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵିମି ତେ
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠାରେ ହତ୍ୟା କରିବି—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ନୂନମାଯାତମତିକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନଃ
ଯାହା ଚାଲିଗଲା, ସେଥିରେ ଆଉ ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧୈର୍ଯଂ ସମାଲଂବ୍ଯ ତଥେତି ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସେ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ଅଗ୍ନୌ ସତ୍କର୍ତ୍ତୁମାରେଭେ ଦେହଂ ରାଜନ୍ଯଥଵିଧି
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିରେ ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପୁତ୍ରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସମାହୂଯ ତ୍ଵିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଅନୁଗନ୍ତୁମିହେଚ୍ଛାମି ତନ୍ମେ ଽନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହଥ
ମୁଁ ଏଠାରେ ସେଠିକୁ ଅନୁସରିବାକୁ ଚାହେଁ; ଦୟାକରି ଏହା ପାଇଁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ଭର୍ତ୍ରା ଵିରହିତା ତେନ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିଷ୍ଯେ ଵିନିନ୍ଦିତା
ମୋର ସ୍ୱାମୀ ବିନା, ଲୋକମାନେ ନିନ୍ଦା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏହିପରି ଆଗେ ବଢ଼ିବି।
ଯଥା ତେନ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିଷ୍ଯେ ପରତ୍ରାପି ସହାନିଶମ୍
ମୁଁ ଯେପରି ସେଠି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ଏହିପରି ଆଗେ ବଢ଼ିବି, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସଦା ସେଠି ସହିତ ରହିବି।
ଭର୍ତୁର୍ମମ ଭଵିଷ୍ଯାମି ପିତୃଲୋକପ୍ରିଯାତିଥିଃ
ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପିତୃଲୋକରେ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ହେବି।
ପ୍ରତିଭୂଯ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦି ମତ୍ପ୍ରିଯମିଚ୍ଛଥ
ଯଦି ତୁମେ ମୋର ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏଥିରେ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଗ୍ନିଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭର୍ତ୍ତାରମନୁଗନ୍ତୁଂ ମନୋଦଧେ
ମୁଁ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
ସମାଭାଷ୍ଯାତିଗଂଭୀରା ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରୀଣୀ
ତାପରେ ଗଭୀର ଏବଂ ଦେହ ନଥିବା ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ମା କାର୍ଷୀଃ ସାହସଂ ଭଦ୍ରେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ତଵ
ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଅତି ଦୁଃସାହସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବି।
ନ ମର୍ତ୍ତଵ୍ଯନ୍ତ୍ଵଯା ସର୍ଵୋ ଜୀଵନ୍ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି।
ନିମିତ୍ତମନ୍ତରୀକୃତ୍ଯ କିଞ୍ଚିଦେଵ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, କିଛି ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି,