ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ପରିତଂ ଭୂମୌ ଦଦର୍ଶ ପତିମାତ୍ମନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅନ୍ଵାହତେଵାଶନିନା ମୂର୍ଛିତାନ୍ଯପତଦ୍ଭୁଵି
ବିଜୁଳି ଲାଗିଥିବା ପରି, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତିତ୍ଵୋତ୍ଥାଯ ସା ଭୂଯଃ ସୁସ୍ଵରଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସେ ପୁଣି ଉଠି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ମମୁଖୀ ଦୀନା ପତିତା ଶୋକସାଗରେ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ, ଶୋକର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ହା ଧିଗତ୍ଯନ୍ତଶାନ୍ତ ତ୍ଵଂ ନୈଵ କାଙ୍କ୍ଷେତ ଚେଦୃଶମ୍
ହା ହା, ଲଜ୍ଜା! ଏତେ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ, ଏପରି ଦୁଃଖ କେବେ ଚାହିଁନଥାନ୍ତୁ।
କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵାନାଥାମଗାଧେ ମାଂ କ୍ଵ ଚ ଯାତୋ ଽସି ମାନଦ
ମୋତେ ଏହି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା? ହେ ମାନଦାତା!
ଯାସି ଯତ୍ର ତ୍ଵମେକାକୀ ତତ୍ର ମାଂ ନେତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଏକାକି ଯାଉଛ, ସେଠି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।
ନ ଦୀର୍ଯତେ ମହାଭାଗ କଠିନାଃ ଖଲୁ ଯୋଷିତଃ
ହେ ଧନ୍ୟ, ଜଣେ ନାରୀଙ୍କର ହୃଦୟ ବହୁତ କଠିନ, କାରଣ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ।
ଚୁକ୍ରୋଶ ରାମରାମେତି ଭୃଶଂ ଦୁଃଖପରିପ୍ଲୁତା
ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର 'ରାମ! ରାମ!' ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ।
ଅକୃତଵ୍ରଣସଂଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମାଯ ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ
କୌଣସି ଆଘାତ ନ ଲାଗି, ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନି ଫେରିଗଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ନୁଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରାପାଶ୍ରମଂ ଵିଭୁଃ
ଏହା ଦେଖି, ଭୟଭିତ ହୃଦୟ ସହିତ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନଵିଭୂତେଵ ଶୋକେନ ପ୍ରାରୁଦଦ୍ରେଣୁକା ପୁନଃ
ଶୋକରେ ଅବିଭାବିତ ହୋଇ, ରେଣୁକା ପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ।
ଉଭାଭ୍ଯାମପି ହସ୍ତାଭ୍ଯାମୁଦରଂ ସମତାଡଯତ୍
ସେ ଦୁଇହାତରେ ନିଜ ଗୋଡ଼ିକୁ ସମଭାବରେ ପିଟିଲେ।
କୁରରୀମିଵ ଶୋକାର୍ତ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖମୁପେଯିଵାନ୍
ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ଏକ ମହିଳା ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଥୌ ଭୂମାଵର୍ଧୋମୁଖଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେ ମାଟିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
କିମିଦଂ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲ ନୈତତ୍ଵଯ୍ଯୁପପାଦ୍ଯତେ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଣ ଘଟୁଛି? ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଧୃତିମନ୍ତୋ ମହାନ୍ତସ୍ତୁ ଦୁଃଖଂ କୁର୍ଵତି ନ ଵ୍ଯଯେ
ଯେଉଁମାନେ ଧୃଡ଼ ଓ ମହାନ, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖକୁ ଉପରେ ଚାଢ଼ିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ମହାବାହୋ ନ ତତ୍ପାତ୍ରଂ ଭଵଦୃଶାଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଏପରି କାମ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶୋକସ୍ତସ୍ଯାଵକାଶଂ ତ୍ଵଂ କଥଂ ତ୍ଦୃଦି ନିଯଚ୍ଛସି
ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆପଣ କିପରି ଦୁଃଖକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛନ୍ତି?
ରୁଦତୀଂ ବତ ଵୈଧଵ୍ଯଶଂ କାପହତଚେତନାମ୍
ହାୟ, ସେ ବିଧବା ହୋଇ କନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ତସ୍ମାଦତୀତମଖିଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଯଂ ଵିଚିନ୍ତଯ
ସେଥିପାଇଁ, ଯାହା ହୋଇଗଲା ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିବା।
ରାମଃ ସଂସ୍ତଂଭଯାମାସ ଶନୈରାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ରାମ ନିଜେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ହସ୍ତାଭ୍ଯାମୁଦରଂ ସମତାଡଯତ୍
ସେ ନିଜ ହାତରେ ଏକେଇସ୍ ଥର ଗୋଡ଼ିକୁ ପିଟିଲେ।
ରୁଦତୀମଲମଂବେତି ସାଂତ୍ଵଯାମାସ ମାତରମ୍
ସେ ମାଆଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏବେ ଆଉ କନ୍ଦିବା ନୁହେଁ।'
ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ଯଦିଦଂ ତ୍ଵଯା ଵକ୍ଷଃ ସମାହତମ୍
ତୁମେ ଏପରି ଭାବରେ ଏକେଇସ୍ ଥର ତୁମ ଛାତିକୁ ପିଟିଲୁ—
ହନିଷ୍ଯେ ଭୁଵି ସର୍ଵତ୍ର ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵିମି ତେ
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠାରେ ହତ୍ୟା କରିବି—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ନୂନମାଯାତମତିକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନଃ
ଯାହା ଚାଲିଗଲା, ସେଥିରେ ଆଉ ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧୈର୍ଯଂ ସମାଲଂବ୍ଯ ତଥେତି ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସେ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ଅଗ୍ନୌ ସତ୍କର୍ତ୍ତୁମାରେଭେ ଦେହଂ ରାଜନ୍ଯଥଵିଧି
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିରେ ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପୁତ୍ରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସମାହୂଯ ତ୍ଵିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ—