ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଗଗନଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲା।
ପ୍ରସହ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତଦ୍ଵତ୍ସଂ ଜଗ୍ମୁରେଵାତିନିର୍ଘୃଣାଃ
ସେମାନେ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ବଳେ ବଛାକୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଗଲେ।
ସ ପାପସ୍ତରସା ରାଜ୍ଞଃ ସନ୍ନିଧିଂ ସମୁପାଗମତ୍
ସେ ପାପୀ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
ତଦ୍ଵ୍ରତ୍ତାନ୍ତମଶେଷେଣ ଵ୍ଯାଚଚକ୍ଷେ ସସାଧ୍ଵସଃ
ସେ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୁବ ସ୍ପଷ୍ଟରେ କହିଦେଲା।
ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦେର୍ଽଜୁନୋପାଖ୍ଯାନେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶତ୍ତମୋ ଽଧ୍ଯାଯଃ
ଉପୋଦ୍ଧାତ ଅଂଶରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥାର ଉଣତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତାଃ ସୁଭୃଶଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ନୈକଧା
ତାଙ୍କର ମନ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହରଣେ ଵାଞ୍ଛା ତଦ୍ଧତ୍ଯା ଚାତିଗର୍ହିତା
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ନେବା ଇଚ୍ଛା ଓ ସେଠାରେ ହତ୍ୟା କରିବା, ଦୁହିଁଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦନୀୟ।
ଵଚନଂ ତର୍ହି ତାଂ ଜହ୍ଯାଂ ଵିମୂଢାତ୍ମା ଗତତ୍ରପଃ
ତେବେ, ମୁଁ ମୋର ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଲଜ୍ଜା ବିହୀନ ହୋଇ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କଥା ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି କି?
ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତିଚକ୍ରାମ ସବଲଃ ସାନୁଗସ୍ତତଃ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ସହଚରମାନେ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଆଶ୍ରମାତ୍ସହସା ରାଜନ୍ଵିନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ରେଣୁକା
ହେ ରାଜା, ହଠାତ୍ ରେଣୁକା ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ପରିତଂ ଭୂମୌ ଦଦର୍ଶ ପତିମାତ୍ମନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅନ୍ଵାହତେଵାଶନିନା ମୂର୍ଛିତାନ୍ଯପତଦ୍ଭୁଵି
ବିଜୁଳି ଲାଗିଥିବା ପରି, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତିତ୍ଵୋତ୍ଥାଯ ସା ଭୂଯଃ ସୁସ୍ଵରଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସେ ପୁଣି ଉଠି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ମମୁଖୀ ଦୀନା ପତିତା ଶୋକସାଗରେ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ, ଶୋକର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ହା ଧିଗତ୍ଯନ୍ତଶାନ୍ତ ତ୍ଵଂ ନୈଵ କାଙ୍କ୍ଷେତ ଚେଦୃଶମ୍
ହା ହା, ଲଜ୍ଜା! ଏତେ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ, ଏପରି ଦୁଃଖ କେବେ ଚାହିଁନଥାନ୍ତୁ।
କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵାନାଥାମଗାଧେ ମାଂ କ୍ଵ ଚ ଯାତୋ ଽସି ମାନଦ
ମୋତେ ଏହି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା? ହେ ମାନଦାତା!
ଯାସି ଯତ୍ର ତ୍ଵମେକାକୀ ତତ୍ର ମାଂ ନେତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଏକାକି ଯାଉଛ, ସେଠି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।
ନ ଦୀର୍ଯତେ ମହାଭାଗ କଠିନାଃ ଖଲୁ ଯୋଷିତଃ
ହେ ଧନ୍ୟ, ଜଣେ ନାରୀଙ୍କର ହୃଦୟ ବହୁତ କଠିନ, କାରଣ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ।
ଚୁକ୍ରୋଶ ରାମରାମେତି ଭୃଶଂ ଦୁଃଖପରିପ୍ଲୁତା
ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର 'ରାମ! ରାମ!' ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ।
ଅକୃତଵ୍ରଣସଂଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମାଯ ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ
କୌଣସି ଆଘାତ ନ ଲାଗି, ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନି ଫେରିଗଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ନୁଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରାପାଶ୍ରମଂ ଵିଭୁଃ
ଏହା ଦେଖି, ଭୟଭିତ ହୃଦୟ ସହିତ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନଵିଭୂତେଵ ଶୋକେନ ପ୍ରାରୁଦଦ୍ରେଣୁକା ପୁନଃ
ଶୋକରେ ଅବିଭାବିତ ହୋଇ, ରେଣୁକା ପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ।
ଉଭାଭ୍ଯାମପି ହସ୍ତାଭ୍ଯାମୁଦରଂ ସମତାଡଯତ୍
ସେ ଦୁଇହାତରେ ନିଜ ଗୋଡ଼ିକୁ ସମଭାବରେ ପିଟିଲେ।
କୁରରୀମିଵ ଶୋକାର୍ତ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖମୁପେଯିଵାନ୍
ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ଏକ ମହିଳା ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଥୌ ଭୂମାଵର୍ଧୋମୁଖଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେ ମାଟିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
କିମିଦଂ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲ ନୈତତ୍ଵଯ୍ଯୁପପାଦ୍ଯତେ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଣ ଘଟୁଛି? ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଧୃତିମନ୍ତୋ ମହାନ୍ତସ୍ତୁ ଦୁଃଖଂ କୁର୍ଵତି ନ ଵ୍ଯଯେ
ଯେଉଁମାନେ ଧୃଡ଼ ଓ ମହାନ, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖକୁ ଉପରେ ଚାଢ଼ିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ମହାବାହୋ ନ ତତ୍ପାତ୍ରଂ ଭଵଦୃଶାଃ
ହେ ମହାବାହୁ, ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଏପରି କାମ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶୋକସ୍ତସ୍ଯାଵକାଶଂ ତ୍ଵଂ କଥଂ ତ୍ଦୃଦି ନିଯଚ୍ଛସି
ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆପଣ କିପରି ଦୁଃଖକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛନ୍ତି?
ରୁଦତୀଂ ବତ ଵୈଧଵ୍ଯଶଂ କାପହତଚେତନାମ୍
ହାୟ, ସେ ବିଧବା ହୋଇ କନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।