ନ ଚୁକ୍ରୋଧାକ୍ରୋଧନତ୍ଵଂ ସତୋ ହି ପରମଂ ଧନମ୍
ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ କ୍ରୋଧ ରହିତ ହେବା ନିଷ୍ଠାବାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧନ।
ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯନ୍ନ ପ୍ରଚୁକ୍ରୁଧେ
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ, ତେଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ରାମେଣାଭୂତ୍ତତୋ ନିତ୍ଯଂ ଶାନ୍ତ ଏଵ ମହାତପାଃ
ତାପରେ ରାମଙ୍କ କାରଣରୁ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସଦା ଶାନ୍ତ ରହିଲେ।
ନିପପାତ ମହାତେଜା ଧରଣ୍ଯାଂ ଗତଚେତନଃ
ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ହୁସ୍ତ ହରାଇଲେ।
କିଙ୍କରାନାଦିଶଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଧେନୋରାନଯନେ ବଲାତ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ଦାସମାନେକୁ ଗାଈକୁ ବଳେ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
କଶାଭିରଭିହନ୍ଯନ୍ତ ଚକୃଷୁଶ୍ଚ ନିନୀଷଯା
ସେମାନେ ଚାବୁକ ମାରି ଏବଂ ଚକାରେ ଟାଣି ଗାଈକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ହନ୍ଯମାନା ଭୃଶଂ ତୈଶ୍ଚ ଚୁକ୍ରୁଧେ ଚ ପଯସ୍ଵିନୀ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମାଡ଼ିଲେ, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ତେଜରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।
ଆକୃଷ୍ଯ ପାଶାନ୍ ସୁଦୃଢାନ୍ କୃତ୍ଵାତ୍ମାନମମୋଚଯତ୍
ସେ ଦୃଢ଼ ରସି ଟାଣି ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରିଲା।
ହୁଂହାରଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣା ସର୍ଵତୋ ଽହ୍ଯପତଦ୍ରୁଷା
ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ହୁଁ' ଧ୍ୱନି କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତେଜରେ ଧାଉଥିଲା।
ରାଜମନ୍ତ୍ରିବଲଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯଦମର୍ଷିତା
କ୍ରୋଧରେ ଗାଈ ରାଜା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସେନା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚିଥରାଇଦେଲା।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଗଗନଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲା।
ପ୍ରସହ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତଦ୍ଵତ୍ସଂ ଜଗ୍ମୁରେଵାତିନିର୍ଘୃଣାଃ
ସେମାନେ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ବଳେ ବଛାକୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଗଲେ।
ସ ପାପସ୍ତରସା ରାଜ୍ଞଃ ସନ୍ନିଧିଂ ସମୁପାଗମତ୍
ସେ ପାପୀ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
ତଦ୍ଵ୍ରତ୍ତାନ୍ତମଶେଷେଣ ଵ୍ଯାଚଚକ୍ଷେ ସସାଧ୍ଵସଃ
ସେ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୁବ ସ୍ପଷ୍ଟରେ କହିଦେଲା।
ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦେର୍ଽଜୁନୋପାଖ୍ଯାନେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶତ୍ତମୋ ଽଧ୍ଯାଯଃ
ଉପୋଦ୍ଧାତ ଅଂଶରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥାର ଉଣତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତାଃ ସୁଭୃଶଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ନୈକଧା
ତାଙ୍କର ମନ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହରଣେ ଵାଞ୍ଛା ତଦ୍ଧତ୍ଯା ଚାତିଗର୍ହିତା
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ନେବା ଇଚ୍ଛା ଓ ସେଠାରେ ହତ୍ୟା କରିବା, ଦୁହିଁଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦନୀୟ।
ଵଚନଂ ତର୍ହି ତାଂ ଜହ୍ଯାଂ ଵିମୂଢାତ୍ମା ଗତତ୍ରପଃ
ତେବେ, ମୁଁ ମୋର ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଲଜ୍ଜା ବିହୀନ ହୋଇ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କଥା ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି କି?
ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତିଚକ୍ରାମ ସବଲଃ ସାନୁଗସ୍ତତଃ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ସହଚରମାନେ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଆଶ୍ରମାତ୍ସହସା ରାଜନ୍ଵିନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ରେଣୁକା
ହେ ରାଜା, ହଠାତ୍ ରେଣୁକା ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ପରିତଂ ଭୂମୌ ଦଦର୍ଶ ପତିମାତ୍ମନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅନ୍ଵାହତେଵାଶନିନା ମୂର୍ଛିତାନ୍ଯପତଦ୍ଭୁଵି
ବିଜୁଳି ଲାଗିଥିବା ପରି, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତିତ୍ଵୋତ୍ଥାଯ ସା ଭୂଯଃ ସୁସ୍ଵରଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସେ ପୁଣି ଉଠି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ମମୁଖୀ ଦୀନା ପତିତା ଶୋକସାଗରେ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ, ଶୋକର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ହା ଧିଗତ୍ଯନ୍ତଶାନ୍ତ ତ୍ଵଂ ନୈଵ କାଙ୍କ୍ଷେତ ଚେଦୃଶମ୍
ହା ହା, ଲଜ୍ଜା! ଏତେ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ, ଏପରି ଦୁଃଖ କେବେ ଚାହିଁନଥାନ୍ତୁ।
କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵାନାଥାମଗାଧେ ମାଂ କ୍ଵ ଚ ଯାତୋ ଽସି ମାନଦ
ମୋତେ ଏହି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା? ହେ ମାନଦାତା!
ଯାସି ଯତ୍ର ତ୍ଵମେକାକୀ ତତ୍ର ମାଂ ନେତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଏକାକି ଯାଉଛ, ସେଠି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।
ନ ଦୀର୍ଯତେ ମହାଭାଗ କଠିନାଃ ଖଲୁ ଯୋଷିତଃ
ହେ ଧନ୍ୟ, ଜଣେ ନାରୀଙ୍କର ହୃଦୟ ବହୁତ କଠିନ, କାରଣ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ।
ଚୁକ୍ରୋଶ ରାମରାମେତି ଭୃଶଂ ଦୁଃଖପରିପ୍ଲୁତା
ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର 'ରାମ! ରାମ!' ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ।
ଅକୃତଵ୍ରଣସଂଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମାଯ ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ
କୌଣସି ଆଘାତ ନ ଲାଗି, ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନି ଫେରିଗଲେ।