ଦତ୍ତ୍ଵା ମୂଲ୍ଯଂ ଗଵାଶ୍ଵାଦ୍ଯମୃଷେର୍ଥେନୁଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଧନ ଦେଇ, ଋଷିଙ୍କ ଗାଁକୁ ନେଇଯିଅ।
ତପୋଧନାନାଂ ହି କୁତୋ ରତ୍ନସଂଗ୍ରହଣାଦରଃ
ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ, ସେମାନେ ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଆଗ୍ରହ କେଉଁଠୁ ଆସିବ?
ତସ୍ମାତ୍ତେ ସର୍ଵଥା ଧେନୁଂ ଯାଚିତଃ ସଂପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ସେହିପରି, ତୁମେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗାଁ ଦେଇଦେବେ।
ସଂଗୃହ୍ଯ ଵିତ୍ତଂ ଵିପୁଲଂ ଧେନୁଂ ତାଂ ପ୍ରତିଦାସ୍ଯତି
ଅଧିକ ଧନ ପାଇଲେ, ସେ ଗାଁଟିକୁ ଫେରାଇ ଦେଇଦେବେ।
ଇତି ମେ ଵର୍ତ୍ତତେ ବୁଦ୍ଧିଃ କଥଂ ଵା ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଏଭଳି ଅଛି; ଆପଣଙ୍କର ମତ କଣ?
ଦତ୍ତ୍ଵା ଚାଭୀପ୍ସିତଂ ତସ୍ମୈ ତାଂ ଗାମାନଯ ମନ୍ତ୍ରିକ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ଦେଇ, ସେଇ ଗାଁକୁ ଆଣ, ମନ୍ତ୍ରୀ।
ନିଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ଶୀଘ୍ରଂ ଜମଦଗ୍ନେରଥାଶ୍ରମମ୍
ତାପରେ, ସେ ଚାଲିଯାଇ ଶୀଘ୍ରେ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସମିଦାନଯନାର୍ଥାଯ ରାମୋ ଽପି ପ୍ରଯଯୌ ଵନମ୍
ରାମ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କାଠ ଆଣିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରତ୍ନଭୂତା ଚ ଧେନୁଃ ସା ଭୁଵି ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଷ୍ଵନୁତ୍ତମା
ଏହି ଗାଈଟି ମଣିର ଭଳି ଥିଲା, ପୃଥିବୀରେ ଦୁଧ ଦେବା ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା।
ଆଦାଯ ଗୋରତ୍ନଭୂତାଂ ଧେନୁଂ ମେ ଦାତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ମୋତେ ସେ ମଣିସମ ଗାଈଟି ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାକୁ ନେଇ।
ରାଜା ଵଦାନ୍ଯଃ ସ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵମଭିଵାଞ୍ଛତି
ଏମିତି ଦାନଶୀଳ ରାଜା କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଚାହିଁପାରିବେ?
ଗଵାଯୁତେନ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ତାଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ତେଣୁ, ତୁମେ ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ବଦଳରେ ସେଠିକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ହଵିର୍ଧାନୀଂ ଚ ଵୈ ତସ୍ମାନ୍ନୋତ୍ସହେ ଦାତୁମଞ୍ଜସା
ମୁଁ ସେଠିକୁ ସିଧାସଳଖ ହବିର୍ଦ୍ଧାନୀ ଗାଈ ଦେଇପାରିବିନାହିଁ।
ଦେହି ଧେନୁମିମାମେକାଂ ତତ୍ତେ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ଗାଈଟି ଦେଅ; ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ।
ଗୁରୁଣା ଯାଚିତଂ କିଂ ତେ ଵଚସା ନୃପତେଃ ପୁନଃ
ତୁମ ଗୁରୁ ଯେତେବେଳେ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ତେବେ ରାଜାଙ୍କ କଥାର ତୁମକୁ କଣ ଆବଶ୍ୟକ?
ଯଥା ବଲେନ ନୀତାଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ କିଂ କରିଷ୍ଯସି
ଯଦି ସେ ଗାଈଟିକୁ ଜୋରଦରିରେ ନେଇଯିବେ, ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ?
ଵିପ୍ରୋ ଽହଂ କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵେଚ୍ଛାଵିତରଣଂ ଵିନା
ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନରୁ ଦେବା ଛଡ଼ା ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?
ପ୍ରସହ୍ଯ ନେତୁମାରେଭେ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ସେ ମୁନିଙ୍କ ଦୁଧାଳୁ ଗାଈଟିକୁ ଜୋରକରି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦେ ଽଷ୍ଟାଵିଂଶତିତମୋ ଽଧ୍ଯାଯଃ
ଉପୋଦ୍ଧାତ ପାଦରେ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵଂ ନାପହର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷେଣ ଵିଜାନତା
ଯେଉଁ ଲୋକ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆଯୁର୍ଜାନେ ପରିକ୍ଷୀଣଂ ନ ଚେଦେତତ୍କରିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି କାମ ନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ କମିଯିବ।
ସ୍ଵଯଂ ଵା ଯଦି ସାଯୁଚ୍ଯେଦ୍ଵିନଶିଷ୍ଯତି ପାର୍ଥିଵଃ
ଯଦି ସେ ନିଜେ ଏହା ଫେରାଇଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ରାଜା ନଶ୍ଟ ହେବେ।
ଶତାଯୁଷୋର୍ଽଜୁନାଦନ୍ଯଃ କୋ ନ୍ଵିଚ୍ଛତି ଜିଜୀଵିଷୁଃ
ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଛଡ଼ା, ଆଉ କିଏ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ?
ବଦ୍ଧ୍ଵା ତାଂ ଗାଂ ଦୃଢୈଃ ପାଶୈର୍ଵିଚକର୍ଷ ବଲାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଗାଈଟିକୁ ଦୃଢ଼ ଦୂରୀରେ ବାନ୍ଧି, ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଟାଣିନେଲେ।
ରୁରୋଧ ତଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଵିକର୍ଷନ୍ତଂ ପାଯସ୍ଵିନୀମ୍
ସେ ଦୁଧାଳୁ ଗାଈଟିକୁ ଟାଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ, ସେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ ବାଧା ଦେଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ସୁଦୃଢଂ କଣ୍ଠେ ଵାହୁଭ୍ଯାଂ ତାଂ ମହାମୁନିଃ
ସେ ମହାମୁନି ଦୁଇହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଧରିଲେ।
ଉତ୍ସାରଯଧ୍ଵମିତ୍ଯେନମାଦିଦେଶ ସ୍ଵସୈନିକାନ୍
ସେ ନିଜ ସେନାମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଅ!'
ଭର୍ତ୍ରାଜ୍ଞଯା ପ୍ରସହ୍ଯୈନଂ ପରିଵଵ୍ରୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ବଳଜୋରେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ନେଲେ।
ତେ ସମୁତ୍ସାରଯନ୍ ଧେନୋଃ ସୁଦୂରତରମନ୍ତିକାତ୍
ସେମାନେ ଗାଈକୁ ସେଠାରୁ ଦୂରକୁ ହଟାଇଦେଲେ।