ଯଥା କୃତାସ୍ତୁ ତୈଃ ଶାଖାସ୍ତ ସ୍ମାଚ୍ଛାଲାସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାଖା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ 'ଶାଖା' ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତାଶ୍ଚ ସ୍ମୃତାଃ ଶାଲାଃ ଶାଲାତ୍ଵଂ ତାସୁ ତତ୍ସ୍ମୃତମ୍
ସେହିପରି, ସେଗୁଡିକୁ 'ଶାଳା' ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶାଳା ଗୁଣ ଏଭଳି ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗୃହାଣି ଶାଲାଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଦାଶ୍ଚୈଵ ସଂଜ୍ଞିତା
ଏହିପରି, ଘର, ଶାଳା ଏବଂ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ।
ନଷ୍ଟେଷୁ ମଧୁନା ସାର୍ଦ୍ଧଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷେଷୁ ଵୈ ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ମଧୁ ସହିତ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ତତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୌ ତାସାଂ ସିଦ୍ଧିସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତଦା
ତାପରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସେମାନଙ୍କର ସିଦ୍ଧି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ତାସାଂ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯୁଦକାନୀହ ଯାନି ମିଷ୍ଟଗତାନି ଚ
ଏଠାରେ, ବର୍ଷାର ପାଣି ଏବଂ ମାଟିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପାଣି,
ଯେ ପରସ୍ତାଦପାଂ ସ୍ତୋକାଃ ସଂପାତାଃ ପୁଥିଵୀତଲେ
ଏବଂ ଭୂମିର ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ପଡିଥିବା ଅଳ୍ପ ପାଣି,
ପୁଷ୍ପମୂଲଫଲିନ୍ଯସ୍ତୁ ଓଷଧ୍ଯସ୍ତା ହି ଜଜ୍ଞିରେ
ସେଗୁଡିକରୁ ଫୁଲ, ମୂଳ, ଫଳ ଥିବା ଗଛ ଏବଂ ଔଷଧି ଜନ୍ମିଲା।
ଋତୁପୁଷ୍ପଫଲାଶ୍ଚୈଵ ଵୃକ୍ଷା ଗୁଲ୍ମାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ
ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଜ୍ବାଡ଼ି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତଦୌଷଧେନ ଵର୍ତଂତେ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ରେତା ମୁଖେ ତଦା
ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ଲୋକମାନେ ସେଉଁଠି ଔଷଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ।
ଅଵଶ୍ଯଭାଵିନାର୍ଥେନ ତ୍ରେତାଯୁଗଵଶେନ ଚ
ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଏବଂ ତ୍ରେତାଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ,
ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମୌଷଧୀଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସହ୍ଯ ତୁ ଯଥାବଲମ୍
ବୃକ୍ଷ, ଜ୍ବାଡ଼ି ଏବଂ ଔଷଧିଗୁଡିକୁ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସାସ୍ତେ ଵୈ ଉତ୍ପନ୍ନା ଯେ ଜନାଦିହ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ,
ତତ ଆଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତେ ତ୍ରେତାଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ପୁନଃ
ସେମାନେ punah ତ୍ରେତାଯୁଗରେ punah ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଭାଵିତାଃ ପୂର୍ଵଜାତୀଷୁ ଖ୍ଯାତ୍ଯା ତେ ଶୁଭପାପଯୋଃ
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପ୍ରଭାବରେ, ସେମାନେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କାରଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵୀତଲୋଭା ଜିତାତ୍ମାନୋ ନିଵସଂତି ସ୍ମୃତେଷୁ ଵୈ
ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ସେମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ମନେ କରାଯାଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।
ତେଷାଂ କର୍ମାଣି କୁର୍ଵଂତି ତେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵାବଲାଶ୍ଚ ଯେ
ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵିପ୍ରତିପନ୍ନେଷୁ ପ୍ରପନ୍ନେଷୁ ପରସ୍ପରମ୍
ଏଭଳି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଏବଂ ବିରୋଧ ହେଲା।
ପ୍ରନଷ୍ଟା ଗୃହ୍ଯମାଣା ଵୈ ମୁଷ୍ଟିଭ୍ଯାଂ ସିକତା ଯଥା
ସେମାନେ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସମୟରେ, ମୁଠିରୁ ବାଳି ଖସିଯିବା ପରି, ହେଉଥିଲେ ହରାଇଗଲେ।
ଫଲୈର୍ଗୃହ୍ଣଂତି ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ତଥା ମୂଲୈଶ୍ଚ ତାଃ ପୁନଃ
ପରେ ସେମାନେ ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ସେଗୁଡିକୁ ଧରିଲେ।
କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟାସ୍ତଦା ସର୍ଵା ଜଗ୍ମୁସ୍ତା ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵମ୍
ଭୋକରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତାସାଂ ମନୀଷିତମ୍
ପବିତ୍ର ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝିଗଲେ।
ଗ୍ରସ୍ତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ତ୍ଵୋଷଧ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯରୂହତ୍ପୁନଃ
ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଔଷଧିଗୁଡିକୁ ଖାଇ ଦିଆଯିବା ଜାଣି, ସେ ପୁନି ସେଗୁଡିକୁ ଫେରାଇଲେ।
ଦୁଗ୍ଧେଯଂ ଗୌସ୍ତଦା ତେନ ବୀଜାନି ଵସୁଧାତଲେ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବୀଜଗୁଡିକୁ ଭୂମିର ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲପାକାତାଃ କ୍ଷଣସପ୍ତଵଶାସ୍ତୁ ତାଃ
ଫଳ ପକିବା ପରେ, ଔଷଧିଗୁଡିକୁ ସାତଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଲେ।
ପ୍ରିଯଂଗଵ ଉଦାରାସ୍ତେ କୋରଦୁଷ୍ଟାଃ ସଵାମକାଃ
ପ୍ରିୟଙ୍ଗବ, ଉଦାରା, କୋରଦୁଷ୍ଟା ଓ ସବାମକା—
ହରିକାଶ୍ଚରକାଶ୍ଚୈଵ ଗମଃ ସପ୍ତଦଶ ସ୍ମୃତାଃ
ହରିକା, ଚରକା ଓ ଗମା—ଏହି ସପ୍ତଦଶଟି ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଶ୍ଯାମାକାଶ୍ଚୈଵ ନୀଵାରା ଜର୍ତିଲାଃ ସଗଵେଧୁକାଃ
ଶ୍ୟାମାକା, ନୀବାରା, ଜର୍ତିଲା ଓ ଗବେଧୁକା ମଧ୍ୟ—
ଗ୍ରାମାରଣ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତା ଓଷଧ୍ଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦଶ
ଏହିଗୁଡିକୁ ଗ୍ରାମ ଓ ଅରଣ୍ୟର ଚଉଦଟି ଔଷଧି ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି।
ଅଫାଲକୃଷ୍ଟାସ୍ତାଃ ସର୍ଵା ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ
ଗ୍ରାମ ଓ ଅରଣ୍ୟର ଏହି ସମସ୍ତ ଚଉଦଟି ହଳ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ ହୋଇନଥାଏ।