ଉଵାଚ ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତାମ୍ରାକ୍ଷମିଦମୁତ୍ତରମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ତାମ୍ରାକ୍ଷ ତାମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରତିଉତ୍ତର କହିଲେ।
ପରିଗର୍ହଯସେ ଯେନ କୃତଘ୍ନସ୍ଯେଵ କାଂପ୍ରତମ୍
ହେ କାମ୍ପ୍ରତ, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଏମିତି ଦୋଷ ଦେଉଛ, ମୁଁ ଯେପରି ଅକୃତଜ୍ଞ?
ଅନାଗସ୍କାରିଣଂ ଦାନ୍ତଂ କୋ ଽଵମନ୍ଯେତ ନାମତଃ
ଯିଏ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିନାହିଁ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଛି, ଏପରି ଲୋକକୁ କେଉଁଠି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ?
ଦର୍ଶନଂ ସହ ସଂଵାସଃ ସଂଭାଷଣମଥାପି ଚ
ମିଳିବା, ସାଙ୍ଗରେ ରହିବା, ଏବଂ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା—
ସ୍ଵସଂଶ୍ରଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ଵାହଂ ଯାସ୍ଯେ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ
ମୁଁ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଖାଲିପେଟେ କେଉଁଠି ଯିବି?
ଇତୋ ଽନ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଗାମିଷ୍ଯାମି ଦୂରେ ନାହଂ ଵିଶେଷତଃ
ମୁଁ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବି; ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବିନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ଦୂରରେ ରହିବିନାହିଁ।
ନାହଂ ଚାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଃ ସ୍ଥାନାଦସ୍ମାତ୍କଥଞ୍ଚନ
ମୁଁ କେଉଁଠି ଭି ଏଠାରୁ ହଟିପାରିବିନାହିଁ।
ତମୁଵାଚ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ରାଜନ୍ଭୃଗୂଦ୍ଵହଃ
ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି କଥାଟି କିଂଗ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ:
ଖଲକର୍ମରତା ନିତ୍ଯଂ ଧିକ୍କୃତା ସର୍ଵଜନ୍ତୁଭିଃ
ଯିଏ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାକୁ ଉପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ସ କଥଂ ନ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଃ ସୁଜନୈଃ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ଦୁର୍ମତେ
ଏପରି ଲୋକକୁ ସଜନମାନେ କେମିତି ଛାଡିନାହିଁ, ମୂଢ଼?
ଶୀଘ୍ରମସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରଜାନ୍ଯତ୍ର ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ତୁରନ୍ତ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଅ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଯଥା ତ୍ଵଂ କଣ୍ଟକାଦୀନାମସହିଷ୍ଣୁତଯା ଵ୍ଯଥାମ୍
ତୁମେ କଣ୍ଟା ଓ ଏପରି ଦୁଃଖଦାୟକ ଜିନିଷରୁ ଯେପରି ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଦେଖି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କର, ସେପରି—
ଵ୍ଯଥା ଚାଭିହତାନାଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯତେ ଭଵତୋ ଽନ୍ଯଥା
ଯେଉଁମାନେ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ତୁମ ପାଇଁ ଏହା ଭିନ୍ନ।
ଏତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧାଚରଣାନ୍ନିତ୍ଯଂ ସଦ୍ଭିର୍ଵିଗର୍ହିତଃ
ଏପରି ବିପରୀତ ଆଚରଣ କରି ତୁମେ ସଦା ସଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।
ହନିଷ୍ଯସି କଥଂ ସତ୍ସୁନାପ୍ନୋଷି ଵଚନୀଯତାମ୍
ତୁମେ କିପରି ସଜନମାନେଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବ? କଥା କହିବା ଅଧିକାର ତୁମେ ପାଇନାହିଁ।
ତ୍ଵଯା ମେ କୃତ୍ଯଦୋଷସ୍ଯ ହାନିଶ୍ଚ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୋଷରେ କୌଣସି କ୍ଷତି ହେବନାହିଁ।
ଅପସର୍ପଣତାବୁଦ୍ଧିମହମୁତ୍ପାଦଯେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପଛୁଆ ହେବାର ଚିନ୍ତା କରିବି।
ଵିରୁଦ୍ଧାଚରଣୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମଦ୍ରିଷ୍ କୋ ଲଭେଚ୍ଚ ଶାମ୍
ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ କରେ, ସେ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ମିଳାଇପାରିବ?
ଉଵାଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଵ ଵ୍ଯାଧରୂପୀ ପିନାକଧୃକ୍
ପିନାକଧାରୀ ଏକ ଶିକାରୀ ରୂପେ, କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ କହିଲେ:
କୁତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଥମୋ ଜ୍ଞାନୀ କୁତଃ ଶଂଭୁଃ କୁତସ୍ତପଃ
ତୁମେ କେଉଁଠି ପ୍ରଥମ ଜ୍ଞାନୀ? ଶମ୍ଭୁ କେଉଁଠି? ତୁମ ତପସ୍ୟା କେଉଁଠି ଥିଲା?
ଘ୍ରୁଵଂ ମିଥ୍ଯାପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ନ ହି ତୁଷ୍ଯତି ଶଙ୍କରଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭୁଲ ରାସ୍ତାରେ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରତପତ୍ଯବୁଧୋ ମର୍ତ୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିନା କଃ ମୁଦୁର୍ମତେ
ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅଞ୍ୟ କେଉଁ ଅଜ୍ଞାନ ମଣିଷ ଏହି ଜଗତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ?
ସଂପୂଜ୍ଯ ପୂଜକଵିଦ୍ଧୌ ଶଂଭୋସ୍ତଵ ଚ ସଂଗମଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ମୁତାବକ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଆନ୍ତି।
ସଂପୂଜକୋ ଽପି ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ନାତ୍ର ଵିଚାରଣା
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୂଜାକାରୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶିରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ ଶଂଭୁର୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାମଵାପ୍ତଵାନ୍
ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଇ, ଶମ୍ଭୁ ପୁଣିଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।
ଉପଦିଷ୍ଟୋ ଽସି ତତ୍କର୍ତୁଂ ନୋଚେଦେଵଂ କଥଂ କୃଥାଃ
ତୁମକୁ ସେ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଶିଖାଯାଇଛି; ଯଦି ଏହା ନୁହେଁ, ତେବେ କିପରି ଏପରି କାମ କଲେ?
ତପଃ ସିଦ୍ଧିରନୁପ୍ରାପ୍ତା କୋଲେନାଲ୍ପୀଯସା ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଅଳ୍ପ କୋଳ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ତପସ୍ୟାର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତପୋଵ୍ଯାଜେନ ଗହନେ ନିର୍ଜନେ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତସେ
ତପସ୍ୟାର ନାମରେ, ତୁମେ ଗଭୀର ଏବଂ ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯାଉଛ।
ତପଶ୍ଚରସି ନାନେନ ତପସା ତତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପାପ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।
ମାତୃଦ୍ରୁହାମଵେହି ତ୍ଵଂ ନ କ୍ଵଚିତ୍କିଲ ନିଷ୍କୃତିଃ
ମାଆକୁ କ୍ଷତି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା ମିଳେନାହିଁ, ଏଥିକୁ ଜାଣ।