ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାମେକସ୍ଯାମପି ପାରଗାଃ
ଚଉଦ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଏକଟି ମଧ୍ୟ ଯିଏ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଖିଛନ୍ତି—
ଅସଂଦେହସ୍ତୁ ସୌପର୍ଣାଃ ପଞ୍ଚାଗ୍ନେଯାଶ୍ଚ ସାମଗାଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ସୌପର୍ଣ୍ଣ, ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିକର୍ମୀ ଓ ସାମବେଦ ପାଠକ—
ତ୍ରିନାଚିକେତସ୍ତ୍ରୈ ଵିଦ୍ଯୋ ଯଶ୍ଚ ଧର୍ମାନ୍ଦ୍ଵିଜଃ ପଠେତ୍
ଯିଏ ତିନି ପ୍ରକାର ନାଚିକେତ, ତିନି ବେଦ ଓ ଧର୍ମ ପାଠ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ—
ସର୍ଵେ ତେ ପାଵନା ଵିପ୍ରାଃ ପଙ୍କ୍ତୀନାଂ ସମୁଦାତ୍ଦୃତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପଙ୍କ୍ତି ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାନ୍ତି।
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତନ୍ମାସଂ ତସ୍ମିନ୍ରିତସି ଶେରତେ
ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପିତୃମାନେ ସେଇ ଋତୁରେ, ସେଇ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତିରେ ବସନ୍ତି।
ଯତିଂ ଵା ଵାଲଖିଲ୍ଯଂ ଵା ଭୋଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଦକର୍ମଣି
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯତି କିମ୍ବା ବାଳଖିଲ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଗୃହସ୍ଥଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ତୁ ପୂଜିତାଃ
ଯଦି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯତୀନାଂ ତୁ କୃତା ପୂଜା ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ତୁଂ ପୂଜିତଃ
ଯତିମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଚତ୍ଵାରସ୍ତ୍ଵାଶ୍ରମାଃ ପୂଚ୍ଯାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦେଵେ ତଥୈଵ ଚ
ଚାରି ଆଶ୍ରମ ସମେତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵାଯୁଭକ୍ଷଶ୍ଚ ଚାତୁରାଶ୍ରମବାହ୍ଯତଃ
ଯିଏ ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଠାରୁ ବାହାରେ ଥିବା ବାୟୁଭକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି—
ଅଯତିର୍ମୋକ୍ଷଵାଦୀ ଚ ଶ୍ରୁତୌ ତୌ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷକୌ
ଯେଉଁଠି ଅନୁଶାସନ ନଥିବା ଲୋକ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିବା ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ନିନ୍ଦନ୍ତି ଚ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେ ତେ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷକାଃ
ଯେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଧ୍ଯାନଂ ନିନ୍ଦନ୍ତି ଯେ କେଚିତ୍ସର୍ଵେ ତେ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷକାଃ
ଯେମାନେ ଧ୍ୟାନକୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ନିର୍ଘୃଣାନ୍ଭିନ୍ନଵୃତ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଭକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍
ଯେମାନେ କ୍ରୂର, ଅସଭ୍ୟ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଗାଯ ନାନ୍ଵେଦଵୃତ୍ତାଂଶ୍ଚ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯେ ନ ଭୋଜଯେତ୍
ଯେମାନେ ବେଦ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଗାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ହବି-କବି ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଯୋ ଽଶ୍ନାତି ସହ ଶୂଦ୍ରେଣା ସର୍ଵେ ତେ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷଣାଃ
ଯେମାନେ ଶୂଦ୍ର ସହିତ ଏକସାଥି ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଚାପ୍ଯଗୁରୋରରେର୍ଵାପ୍ଯକାର୍ଯମେତଦ୍ଧି ସଦା ଦ୍ଵିଜାନାମ୍
ଅପାତ୍ର କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଅନୁଚିତ।
ମିଥ୍ଯାପ୍ରଵାଦୀ ନିନ୍ଦାକୃତ୍ତଥା ସୂଚକଦାଂଭିକୌ
ଯେମାନେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି, ଅପମାନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କଥା ଚାଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଭିନୟ କରନ୍ତି।
ଵେଦେ ନିଯୋଗଦାତାରୋ ଲୋଭମୋହଫଲର୍ଥିନଃ
ଯେମାନେ ଲୋଭ, ମୋହ କିମ୍ବା ଲାଭ ପାଇଁ ବେଦ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିବା ଲୋକ।
ନ ଵିଯୋଗାସ୍ତୁ ଵେଦାନାଂ ଯୋ ନିଯୁଙ୍କ୍ତେ ସ ପାପକୃତ୍
ବେଦରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ବେଦ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ, ସେଠି ପାପ କରାଯାଏ।
ଭୃତକୋ ଽଧ୍ଯାପଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଭୃତକାଧ୍ଯାପିତସ୍ତୁ ଯଃ
ଯେମାନେ ଦେୟ ନେଇ ବିଦ୍ୟା ପଢାନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେୟ ଦେଇ ବିଦ୍ୟା ଶିଖନ୍ତି।
କ୍ରଯଶ୍ଚ ଵିକ୍ରଯଶ୍ଚୈଵାଜୀଵିତାର୍ଥେ ଵିଗର୍ହିତୌ
ଜୀବିକା ପାଇଁ କିଣିବା ଓ ବେଚିବା, ଦୁଇଁଟି ଅପମାନଜନକ।
ଆହରେଦ୍ଭୃତିତୋ ଵେଦାନ୍ ଵେଦେଭ୍ଯଶ୍ଚୋପଜୀଵତି
ଯେମାନେ ବେଦ ପଢାଇବା ପାଇଁ ଦେୟ ନେନ୍ତି, କିମ୍ବା ବେଦ ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି।
ଵୃଥା ଦାରାଂଶ୍ଚ ଯୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯୋ ଯଜେତ ଵୃଥାଧ୍ଵରୈଃ
ଯେମାନେ ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ଜନାନୀଙ୍କୁ ସମ୍ପର୍କ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କାରଣରେ ବିଦି କରନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ରକ୍ତାନ୍ତରା ଯେଷାଂ ପରଦାରପରାଶ୍ଚ ଯେ
ଯେମାନେ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପଛରେ ଲାଗନ୍ତି।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଧର୍ମେଷୁ ଵିରୁଦ୍ଧାଃସର୍ଵକର୍ମଣି
ଯେମାନେ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମକୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚ ସୂକରଵଦ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯଶ୍ଚ ପାଣିତଲେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେମାନେ ଶୁକର ଭଳି ଖାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଖାନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଯାନ୍ନମେତଦ୍ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ନ ଦାପଯେତ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଜନାନୀ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାନ୍ନ ଦେଯମନ୍ନାଦ୍ଯମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି
ତେଣୁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅବଶେଷ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଵଶେଷଂ ତୁ ଦାତଵ୍ଯମନ୍ନାଦ୍ଯଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଅବଶେଷ ରହିଯାଏ, ବିଶେଷକରି ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ, ସେଗୁଡିକ ଦେବା ଦରକାର।