ମନସାକାଙ୍କ୍ଷିତାନ୍କାମାଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପ୍ରଵରାନପି
ମନରେ ଆଶା କରାଯାଇଥିବା ତିନି ଲୋକର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଇଚ୍ଛାମଧ୍ୟ ମିଳିପାରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ ମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ମଧ୍ଯଭାଗେ ତୃତୀଯ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଲ୍ପେ ଽଶୌଚଵିଧିର୍ନାମ ଚତୁର୍ଦଶୋ ଽଧ୍ଯୋଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତ ପାଦରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପରେ 'ଅଶୌଚ ବିଧି' ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶ୍ରୁତା ନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଲ୍ପାସ୍ତୁ ଋଷିଭିର୍ଯେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ଆମେ ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିଛୁ।
ଦେଵାଶେଷଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ମତଂ ଯଥା
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ସେ ଋଷିଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରତି ମହାଭାଗସ୍ତନ୍ମେ ଶ୍ରୁଣୁତ ଵିସ୍ତରାତ୍
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପରିଶିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମଣାନାଂ ପରିକ୍ଷଣମ୍
ଏଉଁ ବିଷୟରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପରୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ ନିଯତଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଵୈ ପରୀକ୍ଷଣମ୍
ଦେବତା ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପରୀକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହେବାକୁ ଶୁଣାଯାଏ।
ଜାନୀଯାଦ୍ଵାପି ସଂଵାସାଦ୍ଵର୍ଜଯେତ୍ତଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସହଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ନାହିଁଲେ ସାବଧାନ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।
ସିଦ୍ଧା ହି ଵିପ୍ରରୂପେଣ ଚରନ୍ତି ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି।
ପୂଜଯେଚ୍ଚାର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ତଥାଭ୍ଯଞ୍ଜନଭୋଜନୈଃ
ତାଙ୍କୁ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି, ତେଲ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାନାରୂପୈଶ୍ଚରନ୍ତ୍ଯେତେ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ଯୋଜଯନ୍
ଏହି ସିଦ୍ଧମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି।
ଵ୍ଯଞ୍ଜନାନି ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଫଲଂ ତେଷାଂ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ଓ ତାହାର ଫଳ ବିଷୟରେ କହିବି।
ସଷୋଡଶୀ ସତ୍ରଫଲଂ ଘୃତେନ ମଧ୍ଵାତିରାତ୍ରସ୍ଯ ଫଲଂ ତଥୈଵ
ଷୋଳ ଉପଚାର ଦେଇଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ଘୃତ ଓ ମଧ ଦେଇଲେ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ସର୍ଵାର୍ଥଦଂ ସର୍ଵଵିପ୍ରାତିଥେଯଂ ଫଲଂ ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସର୍ଵମେଧସ୍ଯ ନିତ୍ଯମ୍
ସେ ସବୁ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ସଦା ଉପଭୋଗ କରେ।
ତଂ ଵୈ ଦେଵା ନିରସ୍ଯନ୍ତି ହତୋ ଯଦ୍ଵତ୍ପରାଵସୁଃ
ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୃତ ଲୋକଙ୍କୁ ସାଥିମାନେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
ଆଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍
ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶରୀରକୁ ଅଧିକାର କରି, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵସ୍ଵେନାପି ତସ୍ମାଦ୍ଧି ପୂଜଯେଦତିଥିଂ ସଦା
ଏହି କାରଣରୁ, ନିଜ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତି ଦେଇ ସଦା ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାଲଖିଲ୍ଯୋ ଯତିଶ୍ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ହ୍ଯତିଥିଃ ସଦା
ବାଲଖିଲ୍ୟ ଓ ଯତିଙ୍କୁ ସଦା ଅତିଥି ଭାବେ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ।
ଅତିଥେରତିଥିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସୋ ଽତିଥିର୍ଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ବିନା ଆସନ୍ତି, ସେଉଁଠିକୁ ଅତିଥି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଉଁଠିକୁ ଏକ ସତ୍ୟ ଅତିଥି।
ନ ଚ ସଂତାନସଂବଦ୍ଧୋ ନ ଦେଵୀ ନାଗସେ ଽତିଥିଃ
ଯିଏ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଜଡିତ, ଦେବୀ କିମ୍ବା ନାଗ, ସେ ଅତିଥି ନୁହେଁ।
ତସ୍ମୈ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦାତଵ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞମ୍ଯ ଫଲମିଚ୍ଛତା
ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଚାହେ, ସେଉଁଠିକୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମୈ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦାତଵ୍ଯଂ ସଦାପଚିତିରେଵ ସଃ
ତାଙ୍କୁ ସଦା ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ସେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ।
ଏକାନ୍ତଶୀଲଂ ଧୀମନ୍ତଂ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ଭୋଜଯେତ୍
ଯେଉଁଜଣ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସେଉଁଠି ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଅପି ଜାତିଶତଂ ଗତ୍ଵା ନ ସ ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ସେ ଏକଶତ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଗତି କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
ନିଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯନି ଯୁକ୍ତୋ ଵା ପଙ୍କ୍ତ୍ଯା ହରତି କିଲ୍ବିଷମ୍
ଯେ ଲୋକ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ କରାଯାଏ କିମ୍ବା ନାହିଁ, ସେ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଥିଲେ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଯତିସ୍ତୁ ସର୍ଵଵିପ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରତୋ ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯତିଙ୍କୁ ସବୁଠୁ ଆଗରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଯୋଗାଦନନ୍ତରଂ ସୋ ଽଥ ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଜାନତା
ଯୋଗ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ, ଜଣେ ଜଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକଵେଦସ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାଦୁପାଧ୍ଯାଯସ୍ତତଃ ପରମ୍
ତାପରେ ଏକ ବେଦ ଜାଣିଥିବା, ତାପରେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଯ ଏତେ ପୂର୍ଵନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ
ଏହିପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ବସିବେ।
ଯାଯାଵରଶ୍ଚ ପଞ୍ଚୈତେ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ପଙ୍କ୍ତିପାଵନାଃ
ଯାୟାବର ଓ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ, ପଙ୍କ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।