କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମଥୈତେଷୁ ନିତ୍ଯମେଵ ଯଥାଵିଧି
ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମେତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଦତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅଲସ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।
ତ୍ରୈଵର୍ଣଵିହିତୈଃ ସ୍ଥାନେ ଧର୍ମେ ଵର୍ଣାଶ୍ରମେ ରତୈଃ
ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ, ଧର୍ମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମରେ ଲଗ୍ନ ଲୋକମାନେ,
ତୀର୍ଥାନ୍ଯନୁସରନ୍ଵୀରଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ସମାହିତଃ
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅନୁସରଣ କରେ,
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଂ ନ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚ କୁଦେଶେ ଚ ନ ଜାଯତେ
ସେ କେବେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମକୁ ଯାଏନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ପାପାଯୁର୍ନାସ୍ତିକୋ ଽଚ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ, ପାପୀ, ନାସ୍ତିକ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ଅଟୁଟ, ସେ,
ଗୁରୁତୀର୍ଥେ ପରା ସିଦ୍ଧିସ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ପରମଂ ପଦମ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଏଠାରେ।
ଉପଵାସାତ୍ପରଂ ଧ୍ଯାନମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ନିଵର୍ତ୍ତନମ୍
ଉପବାସଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଧ୍ୟାନ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ଵଶଗାନୀନ୍ଦିଯାଣି ଚ
ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସଂଯମ କରିଥିଲେ,
ପ୍ରତ୍ଯାହାରଂ କୃତଂ ଵିଦ୍ଧି ମୋକ୍ଷୋପାଯମସଂଶଯମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ପଦ୍ଧତି ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ।
ଅନା ହାରୋ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଵିଦ୍ଯାଦନଶନଂ ତପଃ
ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ତେବେ ଦେହର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅପଚୟ ରୁକିଯାଏ; ଉପବାସ କରିବାକୁ ତପସ୍ୟା ଭାବିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୀଣେଷୁ ସର୍ଵଦୋଷେଷୁ କ୍ଷୀଣେଷ୍ଵେଵେନ୍ଦ୍ରିଯେଷୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଦୋଷ କ୍ଷୟ ହେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଲେ,
କାରଣେଭ୍ଯୋ ଗୁଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତାଚ୍ଚ କୁତ୍ସ୍ନଶଃ
ସମସ୍ତ କାରଣ ଓ ଗୁଣ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ,
ନ ସନ୍ନାସନ୍ନ ସଦସନ୍ନୈଵ କିଞ୍ଚିଦଵସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତି, ନାସ୍ତି, କିମ୍ବା ଉଭୟ ଭାବେ ରହି ନଥାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ ମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ମଧ୍ଯଭାଗେ ତୃତୀଯ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଲ୍ପେ ପୁଣ୍ଯଦେଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନଂ ନାମ ତ୍ରଯୋଦଶୋ ଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତ ପାଦରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ବିଧିରେ, ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ ଉଲ୍ଲେଖ ନାମକ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି ମେଧ୍ଯାନି ଵର୍ଜନୀଯାନି ଯାନି ଚ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଓ କେଉଁଠି ତ୍ୟାଗ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାଯୁଷ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ହିତମ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳକାରୀ।
ସର୍ଵସ୍ଵେନାପି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଙ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵୈ ରାହୁଦର୍ଶନେ
ସମସ୍ତ ସମ୍ପତି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାହୁ ଦର୍ଶନ ସମୟରେ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର କରିବା ଦରକାର।
କୁର୍ଵାଣସ୍ତତ୍ତରେତ୍ପାପଂ ସତୀ ନୌରିଵ ସାଗରେ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକ, ଯେପରି ନୌକା ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେପରି ପାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ।
ଵିଷାଣଵର୍ଜଂ ଖଡ୍ଗସ୍ଯ ମାତ୍ସର୍ଯାନ୍ନାଶଯାମହେ
ଶିଂହ ଛାଡ଼ି, ଆମେ ତଳୱାରର ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେଉଛୁ।
ପିବଞ୍ଛଚୀପତିଃ ସୋମଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯଗଃ ପୁରା
ଛଅ ମାନ୍ୟଙ୍କ ପତି ସୋମ, ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟରେ ରହି, ମଦ ପିଇଥିଲେ।
ଵିପ୍ରୁଷସ୍ତସ୍ଯ ନାସାଭ୍ଯାମାସକ୍ତାଭ୍ଯାଂ ତଥେକ୍ଷଵଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ନାକ ଥିରୁ ଝରିଥିବା ତିପ୍ପାଣି ଓ ତେଣିଁ ପରି ଧାନ୍ୟ,
ଶ୍ଯାମାକୈରିକ୍ଷୁଭିଶ୍ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ସର୍ଵକାମିକମ୍
ଶ୍ୟାମାକ ଓ ଇଖ ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଶ୍ଯାମାକାସ୍ତୁ ଦ୍ଵିନାମାନୋ ଵିହିତା ଯଜନେସ୍ମୃତେ
ଶ୍ୟାମାକ ଧାନ୍ୟ, ଦୁଇଟି ନାମ ଥିବା, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ପ୍ରସାତିକାଃ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗାଶ୍ଚ ହରିତାସ୍ତଥା
ପ୍ରସାତିକା, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଓ ମୁଗ ଓ ହରିତ ଧାନ୍ୟ,
କୃଷ୍ଣମାଷାସ୍ତିଲାଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତୁ ଯଵଶାଲଯଃ
କୃଷ୍ଣମାଷ ଓ ତିଳ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାର୍ଲି ଓ ଚାଉଳ।
କୃଷ୍ଣାଶ୍ଚୈଵାନ୍ନଲୋହାଶ୍ଚ ଗର୍ହ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ କଳା ଧାନ ଓ ଲାଲ ଚାଉଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମସୂରାଶ୍ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ଚ କୁସୁଂଭଂ ଶ୍ରୀନିକେତନମ୍
ମସୁର ଡାଲି ଓ ଶୁଭ କୁସୁମ୍ଭ ଫଳ, ଯାହା ଧନ-ଧାନ୍ୟର ନିବାସ, ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ବିଲ୍ଵାମଲକମୃଦ୍ଵୀକାପନସାମ୍ରାତଦାଡିମାଃ
ବେଲ ଫଳ, ଆମଳକୀ, କିଶମିଶ, ପନସ, ଆମ୍ବ ଓ ଦାନା ଏଠାରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ଖଶେରୁକୋଵିଦାର୍ଯଶ୍ଚ ତାଲକନ୍ଦଂ ତଥା ଵିସମ୍
ଖସେରୁ, କୋଦୋ, ବିଦାରି, ତାଳ ମୂଳ ଓ ବିଷ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।