ଶର ଇତ୍ଯେଷ ଶୀର୍ଣେ ତୁ ନାନାର୍ଥୋ ଧାତୁରୁଚ୍ଯତେ
'ଶର' ଧାତୁ ଭାଙ୍ଗିଲେ ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ,
ତସ୍ମିନ୍ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ସଂସ୍ଥିତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽହନି
ଯେତେବେଳେ ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଶେଷ ହୁଏ,
ତତସ୍ତୁ ସଲିଲେ ତାସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟାଗ୍ନୌ ପୃଥଵୀତଲେ
ସେତେବେଳେ, ସେଇ ଜଳରେ, ପୃଥିବୀର ଉପରୁ ଅଗ୍ନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବାବେଳେ,
ଏତେନାଧିଷ୍ଠିତଂ ହୀଦଂ ବ୍ରହ୍ମା ସ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ପ୍ରଭୁ ପୁରୁଷ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି,
ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ସେତେବେଳେ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ,
ଇମଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ରର୍ ଶ୍ଲୋକଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି
ଏଠାରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ:
ଆପୂର୍ଯମାଣାସ୍ତତ୍ରାସ୍ତେ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି, ସେଉଁଥିରୁ ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ,
ସହସ୍ରବାହୁଃ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତ୍ରଯୀମଯୋ ଽଯଂ ପୁରୁଷୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ
ସେହି ହଜାର ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ଏହି ପୁରୁଷ ତିନି ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ,
ହିରଣ୍ଯ ଗର୍ଭଃ ପୁରୁଷୋ ମହାତ୍ମା ସଂପଦ୍ଯତେ ଵୈ ମନସଃ ପରସ୍ତାତ୍
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ପୁରୁଷ, ମନସ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି,
କଲ୍ପାନ୍ତେ ତମସୋଦ୍ରିକ୍ତଃ କାଲୋ ଭୂତ୍ଵାଗ୍ରସତ୍ପୁନଃ
କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ଅନ୍ଧକାର ବଢ଼ିଯିବାବେଳେ, କାଳ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହୋଇ ପୁଣି ସବୁକୁ ଗ୍ରସିଯାଏ,
ତ୍ରିଧା ଵିଭଜ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ସେ ନିଜକୁ ତିନିଭାଗ କରି, ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପି ଚାଲିଯାନ୍ତି,
ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ସେତେବେଳେ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ,
ବ୍ରହ୍ମାଂ ନାରାଯଣାଖ୍ଯସ୍ତୁ ସ ଚକାଶେ ଭଵେ ସ୍ଵଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ନାରାୟଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ,
ପଶ୍ଯନ୍ତି ତଂ ମହର୍ଲୋକେ କାଲଂ ସୁପ୍ତଂ ମହର୍ଷଯଃ
ମହର୍ଲୋକର ଋଷିମାନେ ସେଇ ସୁପ୍ତ କାଳକୁ ଦେଖନ୍ତି ।
ତଦା ଵିଵର୍ତ୍ଯମାନୈସ୍ତୈର୍ମହତ୍ପରିଗତଂ ପରାମ୍
ସେତେବେଳେ, ସେହି ମହାନ୍ମାନେ ଘୁରିଲେ, ମହତ୍ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଚଳିତ ହେଲା।
ଯସ୍ମାଦୃଷତିସତ୍ତ୍ଵେନ ମହତ୍ତସ୍ମାନ୍ମହର୍ଷଯଃ
ଅଟୁଟ ଧୃତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ମହତ୍ରୁ ମହାଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯାଃ ସପ୍ତ ଯେ ତ୍ଵାସନ୍କଲ୍ପେ ଽତୀତେ ମହର୍ଷଯଃ
ଯେ ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ସାତଜଣ ଆଗରୁ କଳ୍ପରେ ମହାଋଷି ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ମହାଋଷିମାନେ।
ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତସ୍ତଦାନୀତାଃ କାଲଂ ସୁପ୍ତଂ ମହର୍ଷଯଃ
ସେତେବେଳେ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେହି ମହାଋଷିମାନେ, ଶୁଅଥିବା କାଳକୁ ଦେଖିଥିଲେ।
କଲ୍ପଯା ମାସ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ତସ୍ମାତ୍କଲ୍ପୋ ନିରୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'କଳ୍ପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକୋ ମହାଦେଵସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍
ହେ ମହାଦେବ, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉନଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ତାଙ୍କର।
ସାଂପ୍ରତଂ ହି ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଗଵସ୍ଥା ବଭୂଵ ହ
ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ, ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଥିଲା।
ସାଂପ୍ରତଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଲ୍ପମେତଂ ନିବୋଧତ
ଏବେ ମୁଁ ଏହି କଳ୍ପ ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିବି, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଶର୍ଵର୍ଯଂତେ ପ୍ରକୁରୁତେ ବ୍ରହ୍ମା ତୂତ୍ସର୍ଗକାରଣାତ୍
ରାତି ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ଧକାରାର୍ଣଵେ ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମେ
ସେହି ଅନ୍ଧକାର ଶାଗରରେ, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ କିଛି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।
ପ୍ରଵିଭାଗେନ ଭୂତେଷୁ ସତ୍ଯମାତ୍ରେ ସ୍ଥିତେଷୁ ଵା
ଯେତେବେଳେ ଭୂତମାନେ ବା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ୟ ଅଂଶ ରହିଯାଏ, ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା।
ତଦା କାମେନ ତରସାମନ୍ଯାମାନଃସ୍ଵଯଂ ଧିଯା
ତେବେ, ଆଶା ଓ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଚିନ୍ତାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ତତସ୍ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵନ୍ତର୍ଗତୋ ମହୀମ୍
ତାପରେ, ସେହି ପାଣିରେ ଭୂମି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଚକାର ତଂ ତୁ ଦେଵୋ ଽଥ ପୂର୍ଵକଲ୍ପାଦିଷୁ ସ୍ମୃତଃ
ପୂର୍ବ କଳ୍ପମାନେ ଯେପରି ଥିଲା, ଦେବତା ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଅଦ୍ଭିଃ ସଂଛାଦିତାମିଚ୍ଛନ୍ ପୃଥିଵୀଂ ସ ପ୍ରଜାପତିଃ
ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିବା ଭୂମିକୁ ଚାହିଁ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସାମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରେଷୁ ନାଦେଯାଶ୍ଚ ନଦୀଷୁ ଚ
ସମୁଦ୍ରରେ ସମୁଦ୍ରୀୟ ଓ ନଦୀରେ ନଦୀୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ।