ଵେଦାଧ୍ଯଯନଶୀଲାନାଂ ତପୋଵ୍ରତନିଷେଵିଣାମ୍
ବେଦ ପାଠ ଓ ତପସ୍ୟା, ବ୍ରତ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଇତରେ ଯେ ଯଜ୍ଞଜୁଷସ୍ତେ ଵୈ ରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତ୍ରଯଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି—ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ତିନି ଶ୍ରେଣୀ।
ନିଶାଚରଗଣାସ୍ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରଃ କଵିଭିଃ ସ୍ମୃତାଃ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଟି ନିଶାଚର ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ମୁନିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତାଃ ସପ୍ତ ତେଷାଂ ଵୈ ଜାତଯୋ ରାକ୍ଷସାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହିପରି ସାତଟି ରାକ୍ଷସ ବଂଶ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵୃତ୍ତାକ୍ଷାଃ ପିଙ୍ଗଲାଶ୍ଚୈଵ ମହାକାଯା ମହୋଦରାଃ
ଗୋଲାକାର ଚକ୍ଷୁ, ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା,
ଆକର୍ଣା ହାରିତସ୍ଯାଶ୍ଚ ମୁଞ୍ଜଧୂମ୍ରୋର୍ଧ୍ଵମୂର୍ଧଜାଃ
କାନ ଶୋଉଳକୁ ଛୁଏ, କେଶ ପିଙ୍ଗଳ ଓ ସିଧା ଉଠିଥିବା,
ତାମ୍ରାସ୍ଯା ଲଂବଜିହ୍ଵୋଷ୍ଠା ଲଂବଭ୍ରୂସ୍ଥୂଲନାସିକାଃ
ତାମ୍ର ମୁହଁ, ଲଟକୁଥିବା ଜିଭ୍ ଓ ଓଠ, ଲମ୍ବା ଭୃକୁଟି ଓ ମୋଟା ନାକ,
ମହାଘୋରସ୍ଵରାଶ୍ଚୈଵ ଵିକଟୋଦ୍ବଦ୍ଧପିଣ୍ଡିକାଃ
ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱର ଓ ବିକୃତ ଫୁଲା ଅଙ୍ଗ ଥିବା,
ଦାରୁଣାଭିଜନାଃ କ୍ରୂରାଃ ପ୍ରାଯଶଃ କ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମିଣଃ
ଭୟଙ୍କର ବଂଶର, କ୍ରୁର, ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ କଷ୍ଟଦାୟକ କାମ କରୁଥିବା,
ଵିଚିତ୍ରାଭରଣାଶ୍ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯଗନ୍ଧାନୁଲେପନାଃ
ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣ, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ,
ଇତ୍ଯେତଦ୍ରୂପସାଧର୍ମ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ସ୍ମୃତଂ ବୁଧୈଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଏହି ଆକୃତି ଓ ସ୍ୱଭାବକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ପୁଲହସ୍ଯ ମୃଗାଃ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାଲାଶ୍ଚ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଃ
ପୁଲହଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁ ପଶୁ ଓ ଦାଁତିଆ ମୃଗ।
ଵାନରାଃ କିନ୍ନରାଶ୍ଚେଵ ମାଯୁଃ କିଂପୁରୁଷାସ୍ତଥା
ବାନର, କିନ୍ନର, ମାୟୁ ଓ କିଂପୁରୁଷମାନେ,
ଅନପତ୍ଯଃ କ୍ରତୁର୍ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ମୃତୋ ଵୈଵସ୍ଵତେଂଽତରେ
କ୍ରତୁଙ୍କୁ ବୈବସ୍ବତ ବଂଶରେ ସନ୍ତାନହୀନ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ।
ଅତ୍ରେର୍ଵଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତୃତୀଯସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟ ପ୍ରଜାପତି ଅତ୍ରିଙ୍କ ବଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ବଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ଯ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ଵୈ ଦଶାପ୍ସରସି ସୂନଵଃ
ବଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ଘୃତାଚୀ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ଠାରୁ ଦଶଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ବଲା ହଲା ଚ ସପ୍ତୈତା ଯା ଚ ଗୋଚପଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହି ସାତଜଣେ — ବଳା, ହଳା ଓ ଯେଉଁମାନେ ଗୋପାଳା ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ତତ୍ର ଯୋ ଵଂଶକୃଚ୍ଚାସୌ ତସ୍ଯ ନାମ ପ୍ରଭାକରଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ବାଂଶୀ ବଜାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ପ୍ରଭାକର।
ସ୍ଵର୍ଭାନୁନା ହତେ ସୂର୍ଯେ ପତମାନେ ଦିଵୋ ମହୀମ୍
ସ୍ବର୍ଭାନୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ୁଥିଲେ,
ସ୍ଵସ୍ତି ତେସ୍ତ୍ଵିତି ଚୌକ୍ତୋ ଵୈ ପତନ୍ନିହ ଦିଵାକରଃ
ପଡ଼ୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କୁହାଗଲା, 'ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ', ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲା।
ଅତ୍ରିଶ୍ରେଷ୍ଠାନି ଗୋତ୍ରାଣି ଯଶ୍ଚକାର ମହାତପାଃ
ମହାତପସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ।
ସ ତାସୁ ଜନଯାମାସ ପୁତ୍ରାନାତ୍ମସମାନକାନ୍
ସେଇ ଗୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅତ୍ରି ନିଜ ପରି ସମାନ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯାତ୍ରେଯା ଇତି ଖ୍ଯାତା ଋଷଯୋ ଵେଦପାରଗାଃ
ସେମାନେ 'ସ୍ବାସ୍ତ୍ୟାତ୍ରେୟ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଋଷି।
ଦତ୍ତୋ ହ୍ଯନୁମତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତସ୍ଯ ଚାନୁଜଃ
ଦତ୍ତା ସବୁଠୁ ବଡ଼, ତାପରେ ଅନୁମତ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦୁର୍ବାସା।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମଂ ଶ୍ଲୋକଂ ପୌରାଣିକାଃ ପୁରା
ଏଠି ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ ପୌରାଣିକମାନେ ଏହି ଶ୍ଲୋକଟିକୁ ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି:
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯଂ ତନୁଂ ଵିଷଣୋଃ ପୁରାଣଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଜକ୍ଷତେ
ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ଶ୍ଯାଵାଶ୍ଵା ମୁଦ୍ଗଲାଶ୍ଚୈଵ ଵାଗ୍ଭୂତକଗଵି ସ୍ଥିରାଃ
ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱ, ମୁଦ୍ଗଳ, ବାଗ୍ଭୂ, ଟକକ ଓ ଗବି — ଏହିମାନେ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ।
କାଶ୍ଯପୋ ନାରଦଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତୋ ଽରୁନ୍ଧତୀ ତଥା
କାଶ୍ୟପ, ନାରଦ, ପର୍ବତ ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ନାରଦସ୍ତୁ ଵସିଷ୍ଠାଯାରୁନ୍ଧତୀ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ନାରଦ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ତସ୍ମିନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା।