ଏତେଷାଂ ଚାନ୍ଵଯେ ଜାତାନ୍ଵିନୀତାଂସ୍ତ୍ରିଦଶା ଦଦୁଃ
ଏମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ହାତୀମାନେ ତିରିଶି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵିରଦୋ ରଦନଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ହସ୍ତୀ ହସ୍ତାତ୍କରାତ୍କରୀ
ଦୁଇଟି ଦାନ୍ତ ଥିବାରୁ ହାତୀକୁ ଦ୍ୱିରଦ, ହାତ ପରି ଶୁଣ୍ଡ ଥିବାରୁ ହସ୍ତୀ ବୋଲାଯାଏ, ଏହି କାରଣରୁ କରାତ୍କରୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
କୁଞ୍ଜରଃ କୁଞ୍ଜଚାରିତ୍ଵାନ୍ନାଗୋ ନଗମ୍ଯମସ୍ଯ ଯତ୍
କୁଞ୍ଜ ପରି ଚଳନ କରୁଥିବାରୁ କୁଞ୍ଜର, ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ ନାଗ ବୋଲାଯାଏ।
ସାମଜଃ ସାମଜାତତ୍ଵାଦିତି ନିର୍ଵଚନକ୍ରମଃ
ସାମନ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ ସାମଜ ବୋଲାଯାଏ; ଏହିଭଳି ନାମର କ୍ରମ।
ବଲସ୍ଯାନଵବୋଧୋ ଯୋ ଯା ଚୈଷାଂ ଗୂଢମୁଷ୍କତା
ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଯାଏନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଲୁଚିଥିବା ମୁଷ୍କ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଦେଵଦାନଗନ୍ଧର୍ଵପିଶାଚୋରଗରକ୍ଷସାମ୍
ଦେବତା, ଦାନ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—
ସଂଭୂତିଶ୍ଚ ପ୍ରସୂତିଶ୍ଚ ନାମନିର୍ଵଚନଂ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଜନ୍ମ ଓ ନାମର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦିଆଯାଇଛି।
କୌଶିକ୍ଯା ହ୍ଯାସମୁଦ୍ରାତ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାଯଶ୍ଚ ଯଦୁତ୍ତରମ୍
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତରେ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କୌଶିକୀ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ଉତ୍ତରଂ ଚୈଵ ଵିଧ୍ଯସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣଂ ଚ ଯତ୍
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ,
ଅପରେଣୋତ୍କଲଂ ଚୈଵ କାଵେରୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମମ୍
ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ଉତ୍କଳ ଏବଂ କାବେରୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ,
ଅପରେଣତୁ ଲୌହିତ୍ଯମାସିଂଧୋଃ ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ
ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ଲୌହିତ୍ୟ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ,
ଭୂତା ଵିଜଜ୍ଞେ ଭୂତାଂସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରାନିହ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସହଚର।
ଲଂବକର୍ଣାନ୍ପ୍ରଲଂବୌଷ୍ଠାନ୍ ଲଂବଜିହ୍ଵାଂସ୍ତନୂଦରାନ୍
ଲମ୍ବା କାନ, ଲମ୍ବା ଠୋଠ, ଲମ୍ବା ଜିଭ ଓ ସୁକୁଣ୍ଡ ଗାଁଠି ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ସକୃଷ୍ଣଗୌରାନ୍ନୀଲାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତାନ୍ଵୈ ଲୋହିତାନନାନ୍
କଳା, ହଳଦିଆ, ନୀଳ, ସଧା ଓ ଲାଲ୍ ମୁହଁ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ମୁଞ୍ଜକେଶାନ୍ତ୍ଦୃଷ୍ଟରୋମ୍ଣଃ ସର୍ଵଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନଃ
ମୁଞ୍ଜ ଘାସର କେଶ, ଦେହରେ ଖୋଲା ଲୋମ, ସମସ୍ତେ ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିବା,
ଚଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ଵିକଟାଂଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ମିତାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵକାନ୍
ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ଆକୃତି ଥିବା, ଦୁଇଟି ଜିଭ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ସରଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠସମୁଦ୍ରାଦ୍ରିନଦୀପୁଲିନସେଵିନଃ
ସରୋବର, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ନଦୀକୂଳରେ ବହୁତ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ନଖିନଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଦନ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵିଜିହ୍ଵକାନ୍
ଦାଁତ ଥିବା, ନଖ ଥିବା, ଦାଁତ ନଥିବା ଓ ଫାଟିଥିବା ଜିଭ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଏକପାଦାନ୍ଦ୍ଵିପାଦାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିପାଦାନ୍ବହୁପାଦକାନ୍
ଏକ ପାଉଁ, ଦୁଇ ପାଉଁ, ତିନି ପାଉଁ ଓ ବହୁତ ପାଉଁ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ସର୍ଵତ୍ରଗାତପ୍ରତିଘାତବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ୍କାମରୂପିଣଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳିଥିବା, କିଛି ଅଟକା ନଥିବା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଥିବା, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଲୋକମାନେ,
କୂଟଦନ୍ତାନ୍ମହାଜିହ୍ଵାନ୍ଵିକେଶାନ୍ଵିକୃତାନନାନ୍
ଟେଢ଼ା ଦାଁତ, ବଡ଼ ଜିଭ, ଅସଜ୍ଜିତ କେଶ ଓ ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଧନ୍ଵିନୋ ମୁଦ୍ଗରଧରା ନସିଶୂଲଧରାଂସ୍ତଥା
ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୁସଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଓ ନାକରେ ଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଅନ୍ନାଦାନ୍ପିଶିତାଦାଂଶ୍ଚ ସୁରାପାନ୍ସୋମପାଂସ୍ତଥା
ଅନ୍ନ ଖାଉଥିବା, ମାଂସ ଖାଉଥିବା, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ଓ ସୋମପାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ,
ନକ୍ତଞ୍ଚରାଃ ଖରସ୍ପର୍ଶା ଘୋରାସ୍ତେଷାଂ ନିଶାଚରାଃ
ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା, କଠିନ ସ୍ପର୍ଶ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର—ଏହିମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଭୂତମାନେ।
ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାସ୍ତି ପୁତ୍ରା ଵା ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ
ଏମାନଙ୍କର କୌଣସି ଭାର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା ପୁଅ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା।
ଭଵପାରିଷଦାସ୍ତେ ଵୈ ସର୍ଵେ ଭୂତାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଭବଙ୍କର ପାର୍ଷଦ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ମିଥୁନେନ ପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ଵର୍ଣେନ କପିଶେନ ତୁ
ଏହି ଦମ୍ପତି ସହିତ, କପିଳ ବର୍ଣ୍ଣର ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ,
ଯୁଗ୍ମାନି ଷୋଡଶାଦ୍ଯାନି ଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ତଦନ୍ଵଯଃ
ପ୍ରଥମ ଷୋଳ ଯୁଗଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବଂଶଧରା ଥିଲେ,
ଛଗଲଶ୍ଛଗଲା ଚୈଵ ଵକ୍ରୋ ଵକ୍ରମୁଖୀ ତଥା
ଏଠାରେ ଛାଗ ଓ ଛାଗୀ, ବାକ୍ର ଓ ବାକ୍ରମୁଖୀ ଥିଲେ,
ଵିପାଦଶ୍ଚ ଵିପାଦୀ ଚ ଜ୍ଵାଲା ଚାଙ୍ଗାରକସ୍ତଥା
ଅସମାନ ପାଦ ଓ ଅସମାନ ପାଦିନୀ, ଜ୍ୱାଳା ଓ ଅଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ,