ଶ୍ଯାମତ୍ଵଗ୍ରସନାଶୁଣ୍ଡା ନାଗାଃ ପୀନାଯତା ନନାଃ
କଳା ଚର୍ମ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଓ ମଜବୁତ ଓ ଚଉଡ଼ ଶୁଣ୍ଡ ଥିବା ହାତୀମାନେ।
ଭାର୍ଯା ଚୈଵାଙ୍ଗନା ତସ୍ଯ ନୀଲଵଲ୍ଲକ୍ଷଣୌ ସୁତୌ
ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଓ ଦୁଇଜଣ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ଥିବା ପୁଅ ଅଛନ୍ତି।
ନୀଚୈର୍ବଦ୍ଧାଃ କୁଲେ ତସ୍ଯ ଜାଯନ୍ତେ ନିବିଡା ଗଜାଃ
ତାଙ୍କର ବଂଶରେ, ପରିବାର ଏକତାରେ ବନ୍ଧା, ଗୋଟିଏଠାରେ ହାତୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପ୍ରହାରୀ ସଂପାତିଃ ପୃଥୁଶ୍ଚେତି ସୁତାସ୍ତ୍ରଯଃ
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ପୁଅଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ପ୍ରହାରୀ, ସମ୍ପାତି ଓ ପୃଥୁ।
ଜାଯନ୍ତେ ମୃଦୁସଂଭୋଗା ଵଂଶେ ତସ୍ଯ ମତଙ୍ଗଜାଃ
ତାଙ୍କର ବଂଶରେ ମୃଦୁ ମିଳନ ଥିବା ହାତୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ସୁତୌ ଜାତୌ ତଯୋଶ୍ଚାପି ପ୍ରମାଥିପୁରୁଷୌ ସ୍ମୃତୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ।
ସୁଦର୍ଶନାଃ ସୁଵର୍ଷ୍ମାଣଃ ପଦ୍ମାଭାଃ ପରିମଣ୍ଡଲାଃ
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର, ଭଲ ଗଠିତ, ପଦ୍ମ ପରି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଳାକାର।
ଜଜ୍ଞେ ଚାନ୍ଦ୍ରମସଃ ସାମ୍ନଃ କୁମୁଦଃ କୁମୁଦଦ୍ଯୁତିଃ
ଚନ୍ଦ୍ରର ସାମନ୍ୟରୁ କୁମୁଦ ନାମକ ଜଣେ, କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶୈଲଜୀମୂତସଂକାଶାନ୍ସୁବୁଦ୍ଧାନ୍ବଲିନୋ ଵରାନ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ମେଘ ପରି, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତି ଥିବା।
ଏତାନ୍ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯାର୍ଥଂ ଜଗୃହୁଃ ସୁରାଃ
ଦେବତାମାନେ ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଏମାନେଠାରୁ ନେଇଥିଲେ।
ଏତେଷାଂ ଚାନ୍ଵଯେ ଜାତାନ୍ଵିନୀତାଂସ୍ତ୍ରିଦଶା ଦଦୁଃ
ଏମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ହାତୀମାନେ ତିରିଶି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵିରଦୋ ରଦନଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ହସ୍ତୀ ହସ୍ତାତ୍କରାତ୍କରୀ
ଦୁଇଟି ଦାନ୍ତ ଥିବାରୁ ହାତୀକୁ ଦ୍ୱିରଦ, ହାତ ପରି ଶୁଣ୍ଡ ଥିବାରୁ ହସ୍ତୀ ବୋଲାଯାଏ, ଏହି କାରଣରୁ କରାତ୍କରୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
କୁଞ୍ଜରଃ କୁଞ୍ଜଚାରିତ୍ଵାନ୍ନାଗୋ ନଗମ୍ଯମସ୍ଯ ଯତ୍
କୁଞ୍ଜ ପରି ଚଳନ କରୁଥିବାରୁ କୁଞ୍ଜର, ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ ନାଗ ବୋଲାଯାଏ।
ସାମଜଃ ସାମଜାତତ୍ଵାଦିତି ନିର୍ଵଚନକ୍ରମଃ
ସାମନ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ ସାମଜ ବୋଲାଯାଏ; ଏହିଭଳି ନାମର କ୍ରମ।
ବଲସ୍ଯାନଵବୋଧୋ ଯୋ ଯା ଚୈଷାଂ ଗୂଢମୁଷ୍କତା
ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଯାଏନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଲୁଚିଥିବା ମୁଷ୍କ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଦେଵଦାନଗନ୍ଧର୍ଵପିଶାଚୋରଗରକ୍ଷସାମ୍
ଦେବତା, ଦାନ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—
ସଂଭୂତିଶ୍ଚ ପ୍ରସୂତିଶ୍ଚ ନାମନିର୍ଵଚନଂ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଜନ୍ମ ଓ ନାମର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦିଆଯାଇଛି।
କୌଶିକ୍ଯା ହ୍ଯାସମୁଦ୍ରାତ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାଯଶ୍ଚ ଯଦୁତ୍ତରମ୍
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତରେ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କୌଶିକୀ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ଉତ୍ତରଂ ଚୈଵ ଵିଧ୍ଯସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣଂ ଚ ଯତ୍
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ,
ଅପରେଣୋତ୍କଲଂ ଚୈଵ କାଵେରୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମମ୍
ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ଉତ୍କଳ ଏବଂ କାବେରୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ,
ଅପରେଣତୁ ଲୌହିତ୍ଯମାସିଂଧୋଃ ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ
ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ଲୌହିତ୍ୟ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ,
ଭୂତା ଵିଜଜ୍ଞେ ଭୂତାଂସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରାନିହ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସହଚର।
ଲଂବକର୍ଣାନ୍ପ୍ରଲଂବୌଷ୍ଠାନ୍ ଲଂବଜିହ୍ଵାଂସ୍ତନୂଦରାନ୍
ଲମ୍ବା କାନ, ଲମ୍ବା ଠୋଠ, ଲମ୍ବା ଜିଭ ଓ ସୁକୁଣ୍ଡ ଗାଁଠି ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ସକୃଷ୍ଣଗୌରାନ୍ନୀଲାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତାନ୍ଵୈ ଲୋହିତାନନାନ୍
କଳା, ହଳଦିଆ, ନୀଳ, ସଧା ଓ ଲାଲ୍ ମୁହଁ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ମୁଞ୍ଜକେଶାନ୍ତ୍ଦୃଷ୍ଟରୋମ୍ଣଃ ସର୍ଵଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନଃ
ମୁଞ୍ଜ ଘାସର କେଶ, ଦେହରେ ଖୋଲା ଲୋମ, ସମସ୍ତେ ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିବା,
ଚଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ଵିକଟାଂଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ମିତାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵକାନ୍
ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ଆକୃତି ଥିବା, ଦୁଇଟି ଜିଭ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ସରଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠସମୁଦ୍ରାଦ୍ରିନଦୀପୁଲିନସେଵିନଃ
ସରୋବର, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ନଦୀକୂଳରେ ବହୁତ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ନଖିନଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଦନ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵିଜିହ୍ଵକାନ୍
ଦାଁତ ଥିବା, ନଖ ଥିବା, ଦାଁତ ନଥିବା ଓ ଫାଟିଥିବା ଜିଭ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଏକପାଦାନ୍ଦ୍ଵିପାଦାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିପାଦାନ୍ବହୁପାଦକାନ୍
ଏକ ପାଉଁ, ଦୁଇ ପାଉଁ, ତିନି ପାଉଁ ଓ ବହୁତ ପାଉଁ ଥିବା ଲୋକମାନେ,
ସର୍ଵତ୍ରଗାତପ୍ରତିଘାତବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ୍କାମରୂପିଣଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳିଥିବା, କିଛି ଅଟକା ନଥିବା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଥିବା, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଲୋକମାନେ,