କରୂଷଶ୍ଚ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚ ପାଂଶୁଶ୍ଚନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ
କରୂଷ, ପୃଷଧ୍ର ଏବଂ ପାଂଶୁ—ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ନବମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
କୀର୍ତିତା ଵୈ ତଥା ହ୍ଯେତେ ସପ୍ତମଂ ଚୈତଦନ୍ତରମ୍
ଏମିତିଭାବେ ଏହିମାନେ କହାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମ।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ଭୂଯଃ କିଂ କଥଯାମ୍ଯହମ୍
ଏବେ ମୁଁ କାହିଁକି ଆଉ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବରେ କହିବି?
ତୃତୀଯଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ପାଦଂ ସୋପୋଦ୍ଧାତଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଯ
ତୃତୀୟ ପାଦକୁ ତାହାର ଉପକ୍ରମ ସହିତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ କର।
ପାଦଂ ସମୁଚ୍ଚଯାଦ୍ଵିପ୍ରା ଗଦତୋ ମେ ନିବୋଧତ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏହି ପାଦକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହୁଛି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ନିସର୍ଗଂ ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବେ ଆପଣମାନେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହ ଦେଵଗଣୈଶ୍ଚୈଵ ଋଷିଭିର୍ଦାନଵୈସ୍ସହ
ମହାଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ,
ମାନୁଷୈଃ ପଶୁଭିଶ୍ଚୈଵ ପକ୍ଷିଭିଃ ସ୍ଥାଵରୈଃ ସହ
ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହ,
ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵୈଵସ୍ଵତଂ ସର୍ଗଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତେ
ମୁଁ ବିବସ୍ବତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବୈବସ୍ବତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେଂଽତରେ ପୂର୍ଵଂ ସପ୍ତାସନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ
ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସାତିଜଣ ମହାଋଷି ଥିଲେ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଋଷୀଣାଂ ଚ ଭୃଗ୍ଵାଦୀନାଂ ମହୌଜସାମ୍
ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ,
ଭୂଯଃ ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତ୍ଵେଵମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ସପ୍ତ ମାନସାଃ
ପୁଣି ସାତିଜଣ ମନସା ପୁତ୍ର ମହାଋଷି ଜନ୍ମନେଇଥିଲେ।
ପ୍ରଜାସଂତାନକୃଦ୍ଭିସ୍ତୈରୁତ୍ପଦଦ୍ଭିର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ସେହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ସୃଷ୍ଟିର ସୂତ୍ରଧାର, ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରସୂତିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନକର୍ମଣାମ୍
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ପବିତ୍ର।
ପୁନରାପୂରିତଃ ସର୍ଵୋ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡିତଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୁଣି ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ପୁତ୍ରତ୍ଵେ କଲ୍ପିତାଶ୍ଚୈଵ ତନ୍ନୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ
ସେମାନେ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲେ; ଏହା ଆମକୁ କହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମନୋରନ୍ତରମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ଵୈଵସ୍ଵତଂ କିଲ
ଅନ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପୁଣି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲା।
ଉପପନ୍ନା ଜନେ ଲୋକେ ସକୃଦାଗମନାସ୍ତୁ ତ
ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ଫେରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଏତ ଏଵ ମହାଭାଗା ଵରୁଣେ ଵିତତେ ଽଧ୍ଵରେ
ଏହି ମହାନ୍ୟାୟୀମାନେ, ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିବା ମହାଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ପିତାମହାତ୍ମଜାଃ ସର୍ଵେ ତନ୍ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପିତାମହଙ୍କର ବଂଶଜ; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ତେ ଭଵେନ ତୁ
ସେମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଥିଲେ।
ଦେଵସ୍ଯ ମହତୋ ଯଜ୍ଞେ ଵାରୁଣୀଂ ବିଭ୍ରତସ୍ତନୁମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ମହାଯଜ୍ଞରେ, ବରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଋଷଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଦୀର୍ଘେ ଦ୍ଵିତୀଯମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ସେଇ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଅତ୍ରିଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ
ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ ଏହି ଆଠଜଣେ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ।
ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵଷଠ୍କାରଶ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଅଙ୍ଗ ଓ ଦେହଧାରୀ 'ଵଷଟ୍' କାର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଋଗ୍ଵେଦଶ୍ଚାଭଵତ୍ତତ୍ର ଯଶ୍ଚ କ୍ରମଵିଭୂଷିତଃ
ସେଠାରେ କ୍ରମରେ ଶୋଭିତ ଋଗ୍ବେଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ସ୍ଥିତୋ ଯଜ୍ଞାର୍ଥସଂପୃକ୍ତଃ ସୂକ୍ତବ୍ରାହ୍ମଣମନ୍ତ୍ରଵାନ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସୂକ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵିଶ୍ଵାଵସ୍ଵାଦିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସଂଭୃତୋ ଽଭଵତ୍
ବିଶ୍ୱାବାସୁ ଆଦି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗିରସଯୋଗୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଶରୀରଶିରୋ ଽଭଵତ୍
ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ ଏକତା ହେବାରୁ, ସେ ଦୁଇ ଦେହ ଓ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କଲେ।
ଆଶ୍ରଯସ୍ତୁ ଵଷଟ୍କାରୋ ନିଗ୍ରହପ୍ରଗ୍ରହାଵପି
'ଵଷଟ୍' କାର ଆଶ୍ରୟ ହେଲେ, ନିଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରଗ୍ରହ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।