ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵଦ୍ଧ୍ଯେତ ତ୍ସମୃତଂ ଲୋକତ୍ରଯଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ
ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତିନି ଲୋକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ଭଵ୍ଯଂ ସ୍ମୃତଂ ଦିଵଂ ହ୍ଯେତତ୍ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଧନମ୍
ଭବିଷ୍ୟତକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ କହିବି।
ଭୂରିତି ଵ୍ଯାହୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ଭୂର୍ଲୋକୋ ଽଯମଭୂତ୍ତଦା
ପ୍ରଥମେ 'ଭୂ' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ଏହିପରି ଏହି ଭୂଲୋକର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ଭୂତତ୍ଵାଦ୍ଦର୍ଶନାଚ୍ଚୈଵ ଭୂର୍ଲୋକୋ ଽଯମଭୂତ୍ତତଃ
ଏହି ଲୋକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବାରୁ, ଏହାକୁ 'ଭୂଲୋକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଭୂତେ ଽସ୍ମିନ୍ଭଵଦିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁନଃ
ଏହି ଭୂଲୋକରେ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା 'ଭୁଃ' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା।
ଭଵନାତ୍ତୁ ଭୁଵଲ୍ଲୋକୋ ନିରୁତ୍ତଯା ହି ନିରୁଚ୍ଯତେ
'ଭବନ' ଅର୍ଥାତ୍ ହେବାରୁ, ଏହି ଲୋକକୁ 'ଭୁବର୍ଲୋକ' ବୋଲି ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି।
ଉତ୍ପନ୍ନେ ତୁ ତଥା ଲୋକେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁନଃ
ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ଏହି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଅନାଗତେ ଭଵ୍ଯ ଇତ ଶବ୍ଦ ଏଷ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ଯାହା ଆସିବାକୁ ବାକି, ତାହା ପାଇଁ 'ଭବ୍ୟ' ଶବ୍ଦକୁ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଦର୍ଶାଇବାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଭୂରିତୀଯଂ ସ୍ମୃତା ଭୂମିରନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଭୁଵଃ ସ୍ମୃତମ୍
'ଭୂ' ଭୂମିକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଏବଂ 'ଭୁଃ' ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ସୂଚିତ କରାଯାଏ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଯୁକ୍ତୈର୍ଵ୍ଯାହାରୈସ୍ତିସ୍ରୋ ଵ୍ଯାହୃତଯୋ ଽଭଵନ୍
ଏହି ତିନି ଶବ୍ଦ ତିନି ଲୋକ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖି, ତିନିଟି ବ୍ୟାହୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଯସ୍ମାଦ୍ଭୂତସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ଭଵତସ୍ତଥା
ଯେଉଁଥିରେ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଲୋକ ଅଛି—
ପ୍ରଧାନଭୂତା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରା ଗୁଣଭୂତାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁଣବତୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ—
ଯଜ୍ଞଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷାଂସି ପିଶାଚୋ ରଗମାନୁଷାଃ
ଯଜ୍ଞ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ—
ଦେଵେନ୍ଦ୍ରା ଗୁରଵୋ ନାଥା ରାଜାନଃ ପିତରୋ ହି ତେ
ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗୁରୁ, ନାଥ, ରାଜା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହିମାନେ।
ଇତ୍ଯେତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସମାସତଃ
ଏହିଭଳି ଦେବମାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ସାରାଂଶରେ କୁହାଯାଇଛି।
ଗାଧିଜଃ କୌଶିକୋ ଧୀମାନ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ
ଗାଧିର ପୁତ୍ର, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୌଶିକ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମହାତପସ୍ବୀ—
ବୃହସ୍ପତିସୁତଶ୍ଚାପି ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମହା ଯଶାଃ
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭରଦ୍ୱାଜ—
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ଽତ୍ରିର୍ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମକୋଶଃ ସପଞ୍ଚମଃ
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅତ୍ରି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମକୋଶ ପଞ୍ଚମ।
ଵତ୍ସରଃ କାଶ୍ଯପଶ୍ଯୈଵ ସପ୍ତୈତେ ସାଧୁସଂମତାଃ
ବତ୍ସର ଓ କାଶ୍ୟପ—ଏହି ସାତଜଣ ସଜ୍ଜନମାନେ ସ୍ୱୀକୃତ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଶ୍ଚ ନୃଗଶ୍ଚୈଵ ଧୃଷ୍ଟଃ ଶର୍ଯାତିରେବ ଚ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନୃଗ, ଧୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶର୍ୟାତି—
କରୂଷଶ୍ଚ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚ ପାଂଶୁଶ୍ଚନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ
କରୂଷ, ପୃଷଧ୍ର ଏବଂ ପାଂଶୁ—ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ନବମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
କୀର୍ତିତା ଵୈ ତଥା ହ୍ଯେତେ ସପ୍ତମଂ ଚୈତଦନ୍ତରମ୍
ଏମିତିଭାବେ ଏହିମାନେ କହାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମ।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ଭୂଯଃ କିଂ କଥଯାମ୍ଯହମ୍
ଏବେ ମୁଁ କାହିଁକି ଆଉ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବରେ କହିବି?
ତୃତୀଯଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ପାଦଂ ସୋପୋଦ୍ଧାତଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଯ
ତୃତୀୟ ପାଦକୁ ତାହାର ଉପକ୍ରମ ସହିତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ କର।
ପାଦଂ ସମୁଚ୍ଚଯାଦ୍ଵିପ୍ରା ଗଦତୋ ମେ ନିବୋଧତ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏହି ପାଦକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହୁଛି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ନିସର୍ଗଂ ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବେ ଆପଣମାନେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହ ଦେଵଗଣୈଶ୍ଚୈଵ ଋଷିଭିର୍ଦାନଵୈସ୍ସହ
ମହାଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ,
ମାନୁଷୈଃ ପଶୁଭିଶ୍ଚୈଵ ପକ୍ଷିଭିଃ ସ୍ଥାଵରୈଃ ସହ
ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହ,
ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵୈଵସ୍ଵତଂ ସର୍ଗଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତେ
ମୁଁ ବିବସ୍ବତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବୈବସ୍ବତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେଂଽତରେ ପୂର୍ଵଂ ସପ୍ତାସନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ
ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସାତିଜଣ ମହାଋଷି ଥିଲେ।