କର୍ତାରଶଚୈଵ ଶାଖାନାଂ ଭେଦହେତୂଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଶାଖାମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବିଭାଜନର କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯା ଶ୍ରୁତିର୍ନିତ୍ଯା ତଦ୍ଵିକଲ୍ପାସ୍ତ୍ଵିମେ ସ୍ମୃତାଃ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବେଦ ଚିରନ୍ତନ; ଏହାର ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମୃତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଦ୍ଵାପରେଷୁ ପୁନର୍ଭେଦାଃ ଶ୍ରୁତୀନାଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦମାନଙ୍କର ଅଧିକ ବିଭାଜନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଶିଷ୍ଚେବ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତୁ ଵନ ଗତଃ
ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏହା ଶିଖାଇଦେଇ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଙ୍ଗାନି ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ମୀମାଂସା ନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରଃ
ଚାରିଟି ବେଦ, ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ, ମୀମାଂସା ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିସ୍ତାର।
ଆଯୁର୍ଵେଦୋ ଧନୁର୍ଵେଦୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵଶ୍ଚେତି ତେ ତ୍ରଯଃ
ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଏହି ତିନିଟି ମଧ୍ୟ।
ଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପୂର୍ଵଂ ତେଭ୍ଯୋ ଦେଵର୍ଷଯଃ ପୁନଃ
ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନଠାରୁ ପରେ ଦେବର୍ଷିମାନେ ହେଲେ।
କାଶ୍ଯପେଷୁ ଵସିଷ୍ଠେଷୁ ତଥା ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରୋ ଽତ୍ରିଷୁ
କାଶ୍ୟପ, ବସିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା ଏବଂ ଅତ୍ରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ଯସ୍ମାଦୃଷନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯ ଚ ଦେଵସ୍ଯ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ତଥା ପୁନଃ
ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଦେବତାଙ୍କ ଏବଂ ପୁନି କାଶ୍ୟପଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ।
ଦେଵାର୍ଷୀ ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ତୁ ନରନାରାଯଣଵୁଭୌ
ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଦେବର୍ଷିମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ନର ଏବଂ ନାରାୟଣ।
କୁବେରଶ୍ଚୈଵ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯ ଦଲଃ ସୁତ
କୁବେର, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କ ଶାଖାର ପୁତ୍ର।
ଋଷନ୍ତି ଵେଦାନ୍ଯସ୍ମାତ୍ତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ବେଦମାନେ ସେମାନଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ଦେବର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଯେ ଚ ଐକ୍ଷ୍ଵାକନାଭାଗା ଜ୍ଞେଯା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତୁ ତେ
ଯେଉଁମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ସେମାନେ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ତୁ ସମୃତା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଽମଲାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ରାଜର୍ଷଯୋ ମତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।
ଯେ ଚ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ ଯେ
ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦେବର୍ଷିମାନେ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ସତ୍ଯାଭି ଵ୍ଯାତ୍ଦୃତଂ ତଥା
ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ତାରେ ଅଟୁଟ।
ତପସେହ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଯେ ଗର୍ଭେ ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରଵେଦିତମ୍
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭରେ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ,
ଏତେ ରାଜର୍ଷଯୋ ଯୁକ୍ତା ଦେଵାଦ୍ଵିଜନୃପାଶ୍ଚ ଯେ
ଏହି ରାଜା ଋଷିମାନେ ନୀତିମାନ୍ୟ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ମାନବ ରାଜାମାନେ,
ସପ୍ତୈତେ ସପ୍ତଭିଶ୍ଚୈଵ ଗୁଣୈଃ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହି ସାତିଜଣ ଏବଂ ସାତଟି ଗୁଣ ସହିତ ସପ୍ତ ଋଷି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ବୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଧର୍ମାଣୋ ଗୋତ୍ରପ୍ରାଵର୍ତ୍ତକାଶ୍ଚ ତେ
ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ନିଜେ ଧର୍ମକୁ ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ଗୋତ୍ରର ଆରମ୍ଭକାରୀ।
ତୁଲ୍ଯୈର୍ଵ୍ଯଵହରନ୍ତି ସ୍ମ ହ୍ଯଦୁଷ୍ଟୈଃ କର୍ମହେତୁଭିଃ
ସେମାନେ ସମାନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ, ଦୋଷହୀନ କାରଣରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
କୁଟୁଂବିନୋ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଵନାନ୍ତରନିଵାସିନଃ
ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯତେ ପ୍ରଥମଂ ତୁ ଵୈ
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଥମେ ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତି ଯେ ଵର୍ଣାନାଶ୍ରମାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମକୁ ସଂଚାଳିତ କରିଥିଲେ।
ଜାଯମାନେ ପିତାପୁତ୍ରେ ପୁତ୍ରଃ ପିତରି ଚୈଵ ହି
ଯେତେବେଳେ ବାପା ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୁଅ ବାପା ଭାବେ ହେଉଛି,
ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ପ୍ରୋକ୍ତାନି ଗୃହମେଧିନାମ୍
ଅଠାସୀ ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ ଥିବା କୁହାଯାଇଛି।
ଦାରାଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣସ୍ତେ ଵୈ ଯୈ ପ୍ରଜାହେତଵଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଜନାନୀ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସନ୍ତାନର କାରଣ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ନିହିତା ଉତ୍ତରାପଥେ
ଅଠାସୀ ହଜାର ଉତ୍ତରାପଥରେ ରହିଛନ୍ତି।